از روى تحسر و ندامت اين تمنا كنند كه لو لا ان هدينا اللَّه و اهل بهشت گويند كه لو لا ان هدينا اللَّه بعد از آن فرمود كه هيچ مؤمن و كافر نباشد الا كه او را در بهشت و دوزخ منزل باشد چون حجاب مرتفع شود آن منازل را بايشان نمايند دوزخى را گويند كه اين قصور و منازل و درجات را كه ميبينى براى تو ايجاد كرده بودند اگر ايمان آورده بودى به اينجا ميرسيدى و بهشتى را گويند كه اين دركات و عقوبات را كه مشاهده ميكنى از براى تو بود اگر طريق كفر اختيار ميكردى و در معاصى توغل مينمودى بعد از آن ندا آيد كه اين منازل بميراث از كفار گرفته بشما ارزانى داشتيم و آن مواضع كه لايق ايشان بود بايشان داديم پس ديگر باره ندا آيد كه اى اهل بهشت هميشه شما را تن درستى باشد كه بآن بيمارى نبود جوانى باشد كه بآن پيرى نبود و زندگانى كه بآن مرگ نباشد خلودى كه بآن فنا نبود و نعمتى كه سمت نيستى نپذيرد اهل بهشت اين بشنوند و اين نعمت ببينند گويند بر وجه اغتباط و تبحج كه‌ لَقَدْ جاءَتْ رُسُلُ رَبِّنا بدرستى كه آمدند فرستادگان آفريدگار ما بِالْحَقِ‌ براستى پس مهتدى شديم بارشاد ايشان و بجهة آن باين پايه عالى رسيديم‌ وَ نُودُوا و ندا كرده شوند اهل بهشت در وقتى كه بهشت را از دور ببينند يا بعد از دخول آن‌ أَنْ تِلْكُمُ الْجَنَّةُ آنكه آن بهشتى كه وعده داده شده بوديد اين بهشت است كه مشحون است بانواع نعم لذيذه عظيمه‌ أُورِثْتُمُوها در حالتى كه ميراث داده شده بوديد آن را بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ‌ بسبب آنچه بوديد كه عمل ميكرديد و مراد بايراث اعطا است اى اعطيتموها و تسميه اعطا بايراث آنست كه در آخرت بى رنج و كلفت به ايشان رسد هم چنان كه مال ميراث بدون تعب بوارث منتقل ميشود و يا آنكه بر صرافت معنى خود باقى باشد چه دانسته شد كه هيچكس نباشد الا كه او را منزلى باشد در بهشت و منزلى در دوزخ منازل كافران ميراث بمؤمنان رسد در بهشت و محل اعراب اورثتموها نصب است بر حاليت و عامل آن معنى اشارت است و يا رفعست بخبريت و قوله الجنة صفت تلكم است و آن در مواقع خمسه مخففه است يا مفسره زيرا كه منادات و نادين از قسم قولست بعد از آن حكايت ميفرمايد از محاورت و مقالات در ميان اهل بهشت و دوزخ بعد از استقرار ايشان با ما كن خود و ميفرمايد كه‌ وَ نادى‌ أَصْحابُ الْجَنَّةِ و ندا كنند اهل بهشت‌ أَصْحابَ النَّارِ اهل دوزخ را بر وجه تبحج بحال خود و شماتة باصحاب دوزخ و گويند أَنْ قَدْ وَجَدْنا آنكه بدرستى كه ما يافتيم‌ ما وَعَدَنا رَبُّنا آنچه وعده كرده بود ما را