شيطان در چهار جانب من مى‌نشيند اما در پيش من ميگويد كه (لا تخف فان اللَّه غفور رحيم) و من آيه‌ وَ إِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً بر او ميخوانم و در خلف من تخويف مينمايد بر آنكه انفاق مكن تا در خلف درويش نگردى من آيه‌ وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُها بر او تلاوت ميكنم و در يمين زبان بثناى من ميگشايد و من آيه‌ وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ‌ قرائت ميكنم و در شمال من ترغيب ميكند بشهوات و من آيه‌ وَ حِيلَ بَيْنَهُمْ وَ بَيْنَ ما يَشْتَهُونَ‌ بر او ميخوانم و بدانكه تعديه در فعل اول بحرف ابتدا جهة آنست كه شيطان از جهة ما قبل و ما بعد متوجه مكلفان ميشود و دوى؟ اجيز را بحرف مجاوزه جهت آنست كه آتى از ايندو جهة بمثابه كسى است كه منحرف باشد از ايشان و در گذرنده بر عرض ايشان و نظير اينست قولهم جلست عن يمينه و بعد از آن گفت‌ وَ لا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ‌ و نيابى تو كه خداوندى بيشتر فرزندان آدم را شاكِرِينَ‌ شكر گويندگان يعنى كافران باشند كه منعم خود را نشناسند و بدانكه ابليس اينكلام را بر سبيل فرض گفت كما قال اللَّه تعالى‌ وَ لَقَدْ صَدَّقَ عَلَيْهِمْ إِبْلِيسُ ظَنَّهُ‌ و منشأ اين ظن او از آنجا بود كه چون بوسوسه مقصود خود را از آدم حاصل كرد ظن او غالب شد كه فرزندان ضعيف‌تر از وى باشند همه را وسوسه توان داد و از راه توان برد و گويند كه اين اخبار از ملائكه شنيده بود و حقتعالى بعد از اين اهانت و اضلال ميكند بابليس و اكرام و اجلال بآدم عليه السّلام بقوله‌ قالَ‌ فرمود خداى تعالى مر ابليس را كه‌ اخْرُجْ مِنْها بيرون رو از بهشت يا از آسمان‌ مَذْؤُماً در حالتى كه نكوهيده باشى و عيب‌ناك‌ مَدْحُوراً رانده و دور گرديده از رحمت‌ لَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ‌ لام براى توطيه قسم است و جواب قسم قوله‌ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ‌ يعنى بخدا كه هر كه بر پى تو برود از اولاد آدم هر آينه پر كنم از دوزخ‌ مِنْكُمْ أَجْمَعِينَ‌ از همه شما يعنى از تو و متابعان تو جواب قسم ساد مسد جواب شرط است و اينكلام غايت تهديد و وعيد است مر فرزندان آدم را از متابعت شيطان‌ وَ يا آدَمُ‌ و گفتيم بآدم بعد از اخراج ابليس از بهشت كه اى آدم‌ اسْكُنْ أَنْتَ وَ زَوْجُكَ‌ ساكن شو تو و جفت تو كه حواست‌ الْجَنَّةَ در بهشت‌ فَكُلا پس بخوريد از ميوه‌هاى بهشت‌ مِنْ حَيْثُ شِئْتُما از هر كجا كه خواهيد يا هر چه اراده كنيد وَ لا تَقْرَبا و نزديك مشويد هذِهِ الشَّجَرَةَ اين جنس‌