تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٤٧٩
الْمُحْسِنِينَ ضايع نميگرداند اجر نيك كاران را عدول از مضمر اشاره بآنست كه شكيبايى از جمله حسناتست فَلَوْ لا كانَ پس چرا نبودند مِنَ الْقُرُونِ مِنْ قَبْلِكُمْ از اهل قرنهاى كه پيش از شما بودند أُولُوا بَقِيَّةٍ خداوندان عقل و راى تسميه راى و عقل به بقيه باعتبار آنست كه مراد استيفاى افضل و اجود آن چيزى ميكند كه اخراج آن ميكند و منه يقال فلان بقية القوم اى من اخيارهم تواند بود كه مصدر باشد چون تقيه بر تقدير مضاف اى ذوو ابقاء على انفسهم و صيانة لها من العذاب يعنى چرا نبوديد باقى گذارندگان نفس خود و نگاه دارندگان خود از عذاب كه از روى جزم و عاقبتبينى يَنْهَوْنَ باز ميداشتند مفسدان را عَنِ الْفَسادِ فِي الْأَرْضِ از تباهى در زمين تا عذاب بديشان فرود نيامدى إِلَّا قَلِيلًا ليكن اندكى بودند مِمَّنْ أَنْجَيْنا از آنها كه نجات داديم ايشان را از عقوبت مِنْهُمْ از گذشتگان كه ايشان نهى ميكردند و مراد انبيا و اهل ايمانند وَ اتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا و پيروى كردند آنان كه كافر بودند ما أُتْرِفُوا فِيهِ آن چيزى را كه متنعم بودند در آن يعنى متابعت آرزوهاى نفس كرده و تمام اهتمام بتحصيل اسباب شهوات مصروف گردانيده از ما وراى آن اعراض نمودند وَ كانُوا مُجْرِمِينَ و بودند كافران يعنى سبب استيصال امم سابقه نشو ظلم و اتباع هوا بود و ترك نهى از منكرات و صفت كفر و قوله تعالى و اتبع عطف است بر مضمر كه سوق كلام دالست بر آن زيرا كه معنى آنست كه (فلم ينهوا عن الفساد و اتبع الذين ظلموا) و قوله كانُوا مُجْرِمِينَ عطف است بر اتبع يا اعتراضست و در آيه دليلست بر وجوب نهى از منكر وَ ما كانَ رَبُّكَ و نبود پروردگار تو يعنى شايسته حكمت و مصلحت او نيست لِيُهْلِكَ الْقُرى كه هلاك كند اهل ديهها را بِظُلْمٍ بشرك و كفر وَ أَهْلُها مُصْلِحُونَ و حال آنكه اهل آن بصلاح آرندگان حقوق باشند در ميان يكديگر يعنى رعايت نمايندگان حقوق يكديگر مراد آنست كه بمجرد شرك هلاك نكند تا فساد و ظلم به آن منضم نگردد و از اين جا گفتهاند كه الملك يبقى مع الكفر و لا يبقى مع الظلم و اين سبب فرط رحمت او است و مسامحه او در حقوق خود و از اينجا است كه فقها در وقت تراجم حقوق حقوق عباد را بر حقوق اللَّه مقدم ميدارند و يا معنى آنست كه حقتعالى بظلم و ستم اهل ديهى را هلاك نكند كه باصلاح باشند و از كفر و فساد مبرا بلكه بجهت ظلم ايشان عذاب بر ايشان نازل ميسازد كما قال ان اللَّه لا يظلم الناس