مقامع الفضل - البهباني، الشيخ محمد علي - الصفحة ١٢٢ - جواب
بزرگ در آنجا هست، و «حجون» به تقديم حاء مفتوحه بر جيم مضمومه نزديك «معلّاة» است و عبارت است از سراشيبى در راه كه دو طرف آن را ديوار كشيدهاند و آن را «عقبۀ مدنيين» نيز مىگويند [١]، و چون كسى از سمت مدينه به حج آيد سنّت است كه از آنجا داخل مكّه شود ٢، و بعضى اين را نسبت به هر حاجى سنت مىدانند ٣، و از سمت يمن مخرج سيل و آب باران است كه داخل مكّه شود و قريب به مولد حضرت حمزه عمّ پيغمبر (صلّى اللّه عليه و آله و سلّم) است و آنجا را «باذان» مىگويند و در اين ازمنه عمارات در آنجا زياد شده.
و عرض مكّه از يمين داخل از راه مدينه «جبل ولى» است كه به سمت بئر طوى است، و بعد از آن جبل «جزل» بفتح جيم و زاء با نقطه قبل از لام و آن را «جبل احمر» نيز گويند، و بالاى اين دو جبل خانهها هست و آخرش «جبل قرن» است بفتح قاف و سكون راء قبل از نون، و عمارت از دامن «قرن» بالا نرفته است.
و از يسار داخل تا نصف بيشتر، «كوه ابو قبيس» است بضمّ قاف و فتح موحّده قبل از تحتية، و ابو قبيس و جزل را «اخشيان» گويند، و از بعضى معمّرين اهل مكّه در سال يك هزار و يكصد و هشتاد و پنج كه در آنجا مشرّف بودم شنيدم كه تخمينا صد سال قبل از اين خانههاى مكّه را شمردند، قريب به هفتاد هزار خانه بود، و بحمد اللّه تا اين زمان يك چندان زياد شده.
و مساحت مكّه از «شبيكه» تا «معلّاة» با پيچ و خم راهها و بازارها، چهار هزار و يكصد و هفتاد و دو زرع است، و از مخرج سيل تا معلّاة نيز همين قدر است.
و از كوههاى مكّه با بار حيوان عبور نمىتوان نمود، مگر از سه راه
[١] ١- ٣ در مظانّش نيافتيم.