مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٤٠١ - رسال&#١٧٢٨ دولت اسلام

هریک از آنها وظیفۀ خود را به خوبی انجام می‌دهند، هم‌چنین نفس انسان دارای صفاتی است که از ابتدای آفرینش با آن صفات آفریده شده است؛ آن صفات را غرائز گویند.

صفات ذاتی یا غرائز چنانچه در تحت شرائط صحیح تربیت شوند، کم‌کم رشد نموده و تمام قوا و استعدادات خود را به مقام فعلیّت و کمال می‌رسانند؛ و در صورت تربیت نادرست رفته‌رفته ضعیف می‌گردند تا جایی‌که یکباره ممکن است از بین بروند، و صفات ناشایسته‌ای که ابداً با سازمان اوّلیۀ خلقت انسان مشابهتی ندارد جایگزین آنها گردد.

مجموعۀ بدن و قوای آن و مجموعۀ نفس وغرائز اوّلیۀ آن را روی‌ هم، فطرت گویند.

فطرت به معنای خلقت و آفرینش است و معلوم است که آفرینش انسان عبارت است از مجموعۀ این سازمان جسمی و روحی.

عالی‌ترین دستور و کامل‌ترین برنامۀ تربیت کامل انسان از نقطه نظر رشد جسمی و روحی و بالأخره تکامل مجموعۀ انسان، آن دستور و برنامه‌ای است که طبق سرشت و آفرینش او تهیّه گردد و از مبدأ نیازهای واقعی و خلقی او، او را در جهت کمال خود سیر دهد و آن استعدادها را به میزان مقدار احتیاج، تغذیه نموده و به مقام فعلیّت و کمال خود برساند؛ یعنی خواسته‌های فطرت را تأمین کند، و پیروی از آن دستور و قانون به موازات خواسته‌های ذاتی به حرکت درآید و قانون و فطرت هر دو از یک مبدأ استمداد کرده و از یک چشمه بیاشامند.

دین اسلام دین فطرت است

دین مقدّس اسلام که در قرآن کریم به نام دین حنیف هم نامیده شده است، این منظور را به نحو اتمّ و اکمل رعایت نموده است. پایه‌های اسلام اعمّ از عقائد، ملکات، اخلاق و کردار، همگی بر این اساس است.

روش اسلام، برداشتی از راه نیازمند‌ی‌های واقعی ذاتی و رسیدگی به حوائج