دلهاى ايشان‌ فَهُمْ لا يَعْلَمُونَ‌ پس ايشان نميدانند خاتمه و عاقبت خود را و عقوبتى كه بر اين نافرمانى مترتب است الجزء الحادى عشر من الاجزاء الثلاثين بعد از آن از احوال مستقبل خبر ميدهد كه اى اهل ايمان مستخلفان و باز پس ماندگان كه از جهاد تخلف كردند و ببهانه و تعلل باز پس ايستادند يَعْتَذِرُونَ‌ القاء اعتذار خواهند كرد إِلَيْكُمْ‌ بسوى شما يعنى عذر خواهند خواست از تخلف‌ إِذا رَجَعْتُمْ‌ چون باز گرديد از تبوك‌ إِلَيْهِمْ‌ بسوى ايشان و بمدينه باز آيند قُلْ‌ بگوى اى محمد صلّى اللَّه عليه و آله‌ لا تَعْتَذِرُوا عذر مخواهيد بمعاذير كاذبه براى آنكه‌ لَنْ نُؤْمِنَ لَكُمْ‌ باور نخواهيم داشت و تصديق نخواهيم كرد شما را بجهة آنكه‌ قَدْ نَبَّأَنَا اللَّهُ‌ بتحقيق كه خبر داده است ما را خدا مِنْ أَخْبارِكُمْ‌ از اخبار و احوال شما يعنى از آنچه در ضماير و شما است از شر و فساد و نفاق‌ وَ سَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ‌ و زود باشد كه به بيند خدا كار شما را وَ رَسُولُهُ‌ و فرستادة او نيز خواهد ديد يعنى علم هر دو تعلق خواهد گرفت بآنكه كدام از شما از نفاق و كفر توبه ميكنيد و كدام بر آن ثبات مى‌ورزد ثُمَّ تُرَدُّونَ‌ پس بازگردانيده خواهيد شد در قيامت‌ عالِمِ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ بسوى هر داناى پوشيده و آشكارا مراد بازگشتن ايشانست بجزاى حقتعالى پس وضع وصف شده در موضع ضمير بجهة دلالت بر آنكه او سبحانه مطلع است بر سر و علن ايشان و از علم او هيچ چيز از ضماير و اعمال ايشان فوت نميشود فَيُنَبِّئُكُمْ‌ پس خبر خواهد شما را بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ‌ بآنچه بوديد كه ميكرديد از كتمان نفاق و اظهار وفاق و اين اخبار بتوبيخ و عقاب خواهد بود از ابن عباس منقولست كه اين آيه و آنچه بعد از اين نازل گشته درباره جندب بن قيس و معتب بن قشير و اصحاب ايشان از اهل نفاق كه هشتاد كس بودند چون پيغمبر (ص) از تبوك بازگشت با اصحاب گفت با ايشان مجالسة و مكالمه مكنيد ايشان آمدند و با باطل و اكاذيب زبان گشودند و مقاتل گفته كه عبد اللَّه بن ابى خلف و اتباع او بعد از مراجعت از تبوك نزد پيغمبر (ص) آمدند و سوگند خوردند كه من بعد تخلف نكنند و از آن حضرت التماس كردند كه از ايشان راضى شود حقتعالى قبل از وقوع اين صورت رسول خود را اخبار كرد كه‌ سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ‌ زود باشد كه سوگند بخورند بخدا