گونه اشخاص نه تنها به خود ستم مى‌كنند، كه به برنامه‌هاى هدايت الهى نيز ستم كرده‌اند؛ زيرا اين برنامه‌ها مى‌بايست وسيله هدايت و نجات گردد، و اگر به آن بى‌اعتنائى شد، و اين اثر از آنها به دست نيامد، به آنها ستم شده است.
در بعضى از روايات آمده است: منظور از آيات در اينجا، پيشوايان بزرگ دين و ائمه هدى‌ هستند، «١» البته همان طور كه بارها گفته‌ايم، معنى اين گونه تفسيرها منحصر ساختن مفهوم آيه در آنها نيست، بلكه آنها مصداق روشن آيات الهى هستند.
جمعى از مفسران «ظلم به آيه» را به معنى «كفر و انكار» آن گرفته‌اند، و اين معنى از مفهوم ظلم دور نيست، در بعضى ديگر از آيات قرآن نيز «ظلم» به همين معنى آمده است.
***
نكته‌ها:
١- سؤال براى چيست؟
نخستين بحثى كه در اينجا پيش مى‌آيد اين است كه: ما مى‌دانيم خدا همه چيز را مى‌داند و اصولًا در همه جا حاضر و ناظر است، با اين حال چه نيازى به سؤال دارد كه انبياء و امت‌ها را عموماً و بدون استثناء مورد بازپرسى قرار دهد؟!
جواب اين پرسش روشن است، زيرا اگر سؤال براى استعلام و درك واقعيت چيزى باشد، در مورد كسى كه عالم است معنى ندارد.
ولى اگر منظور توجه دادن خود شخص و اتمام حجت به او و امثال آن بوده