***
و در آيه بعد، ستمگران را چنين معرفى مى‌كند:
«همان‌ها كه مردم را از راه راست باز داشتند و با تبليغات مسموم و زهرآگين خود، ايجاد شك و ترديد در ريشه‌هاى عقائد مردم كردند، جاده مستقيم الهى را كج و معوج نشان دادند، و به سراى ديگر نيز ايمان نداشتند» «الَّذينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبيلِ اللَّهِ وَ يَبْغُونَها عِوَجاً وَ هُمْ بِالآْخِرَةِ كافِرُونَ». «١»
از آيه فوق بار ديگر اين حقيقت استفاده مى‌شود كه: همه انحرافات و مفاسد در مفهوم ظلم و ستم جمع است و ظالم مفهوم وسيعى دارد كه تمام گنهكاران، مخصوصاً گمراهان گمراه كننده را در بر مى‌گيرد.
***
نكته:
اين ندا دهنده كيست؟
در اين كه اين مؤذّن (ندا دهنده) كه صداى او را همگان مى‌شنوند و در حقيقت، سيطره تفوقى بر همه آنها دارد كيست؟ از آيه چيزى استفاده نمى‌شود.
ولى در روايات اسلامى كه در تفسير و توضيح آيه فوق آمده است، غالباً به امير مؤمنان على عليه السلام تفسير شده است.
«حاكم ابوالقاسم حسكانى» كه از دانشمندان اهل سنت است، به سند خود از «محمّد حنفيه» از «على» عليه السلام نقل مى‌كند كه فرمود: أَنَا ذلِكَ الْمُؤَذِّنُ: «آن كه