نكته:
تعبير به ارث چرا؟
در اينجا اين سؤال پيش مى‌آيد كه: چگونه به اهل بهشت گفته مى‌شود، اين نعمت‌ها را به «ارث» در برابر اعمالتان برديد؟
پاسخ اين سؤال را حديثى مى‌دهد كه از طرق شيعه و اهل تسنن از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل شده است، آنجا كه مى‌فرمايد: ما مِنْ أَحَدٍ الَّا وَ لَهُ مَنْزِلٌ فِى الْجَنَّةِ وَ مَنْزِلٌ فِى النَّارِ فَأَمَّا الْكافِرُ فَيَرِثُ الْمُؤْمِنَ مَنْزِلَهُ مِنَ النَّارِ وَ الْمُؤْمِنُ يَرِثُ الْكافِرَ مَنْزِلَهُ مِنَ الْجَنَّةِ فَذلِكَ قَوْلُهُ أُورِثْتُمُوها بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ:
«هر كس- بدون استثناء- جايگاهى در بهشت و جايگاهى در دوزخ دارد، كافران جايگاه دوزخى مؤمنان را به ارث مى‌برند و مؤمنان جايگاه بهشتى كافران را، و اين است معنى گفتار خداوند: أُورِثْتُمُوها بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ». «١»

اين حديث، در واقع اشاره به آن است كه: درهاى سعادت و شقاوت به روى همگان باز است هيچ كس از آغاز، بهشتى آفريده نشده، و نه هيچ كس دوزخى، بلكه همه كس استعداد رسيدن به هر دو را دارند، و اين اراده خود آنها است كه سرنوشتشان را تعيين مى‌كند، بديهى است هنگامى كه مؤمنان با اعمال خود، به بهشت راه يافتند، و افراد ناپاك و بى‌ايمان به دوزخ، جاى خالى هر كدام به طور طبيعى در اختيار ديگرى قرار خواهد گرفت.
به هر حال اين آيه، و اين حديث يكى از دلائل روشن نفى جبر و طرفدارى از اصل آزادى اراده است.
***