«امت» را در لغت، و سپس در قرآن مجيد، مورد بررسى قرار دهيم.
از بررسى كتب لغت و همچنين موارد استعمال اين كلمه در قرآن كه بالغ بر ٦٤ مورد مى‌شود چنين استفاده مى‌گردد: «امت» در اصل به معنى جمعيت و گروه است.
از اين موارد، دو مورد، مفهوم زمان را مى‌رساند (هود، آيه ٨ و يوسف، آيه ٤٥) و دو مورد به معنى راه و رسم و آئين بت‌پرستان است (زخرف، آيات ٢٢ و ٢٣) كه ربطى با دين و آئين‌هاى الهى ندارد.
اما مواردى كه گروه و جمعيت را مى‌رساند، به عنوان نمونه در داستان موسى‌ عليه السلام مى‌خوانيم: وَ لَمَّا وَرَدَ ماءَ مَدْيَنَ وَجَدَ عَلَيْهِ أُمَّةً مِنَ النَّاسِ يَسْقُون: «هنگامى كه به آبگاه شهر مدين رسيد، جمعيتى را مشاهده كرد كه (براى خود و چهارپايانشان) مشغول آب كشيدن هستند». «١»
و نيز در مورد امر به معروف و نهى از منكر مى‌خوانيم: وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ: «بايد جمعيتى از شما باشند كه دعوت به نيكى‌ها كنند». «٢»
همچنين مى‌خوانيم: وَ قَطَّعْناهُمُ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أَسْباطاً أُمَماً: «ما بنى‌اسرائيل را به دوازده قبيله و گروه تقسيم كرديم». «٣»
و نيز در آيه‌اى ديگر آمده: وَ إِذْ قالَتْ أُمَّةٌ مِنْهُمْ لِمَ تَعِظُونَ قَوْماً اللَّهُ مُهْلِكُهُمْ: «جمعيتى (از ساكنان شهر ايله از بنى‌اسرائيل) گفتند: چرا افراد گناهكارى را اندرز مى‌دهيد كه خداوند آنها را هلاك خواهد كرد ...». «٤»
از اين آيات به خوبى روشن مى‌شود كه «امت» به معنى جمعيت و گروه است، نه به معنى مذهب، و نه به معنى پيروان مذهب، و اگر مى‌بينيم كه به پيروان