قيامت، در حساب بندگان به اندازه عقلى كه به آنها در دنيا داده، دقت و سختگيرى مى‌كند». «١»
حتى در روايتى از امام صادق عليه السلام آمده است: توبه عالم در بعضى از مراحل پذيرفته نخواهد شد، سپس به اين آيه شريفه استناد فرمود: إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهالَةٍ: «توبه، تنها براى كسانى است كه از روى جهل و نادانى كار بدى انجام مى‌دهند». «٢»- «٣»
و از اينجا روشن مى‌شود كه، ممكن است مفهوم «مضاعف» يا «مرتين» در اينجا افزايش ثواب و عقاب باشد، گاه، دو برابر و گاه، بيشتر، درست همانند اعدادى كه جنبه «تكثير» دارد، به خصوص اين كه: «راغب» در «مفردات» در معنى «ضعف» مى‌گويد: ضاعَفْتُهُ ضَمَمْتُ الَيْهِ مِثْلَهُ فَصاعِداً: «آن را مضاعف ساختم يعنى همانندش و يا بيشتر و چند برابر بر آن افزودم» (دقت كنيد).
روايتى كه در بالا درباره تفاوت گناه عالم و جاهل تا هفتاد برابر، ذكر كرديم گواه ديگرى بر اين مدعا است.
اصولًا سلسله مراتب اشخاص، و تفاوت آن بر اثر موقعيت اجتماعى، و الگو و اسوه بودن نيز، ايجاب مى‌كند كه: پاداش و كيفر الهى نيز به همين نسبت باشد.
اين بحث را با حديثى از امام سجّاد على بن الحسين عليه السلام پايان مى‌دهيم: كسى به امام عرض كرد: انَّكُمْ أَهْلَ بَيْتٍ مَغْفُورٌ لَكُمْ: «شما خانواده‌اى هستيد كه خداوند، شما را مشمول آمرزش خود قرار داده».
امام در غضب شد فرمود: نَحْنُ أَحْرى‌ أَنْ يَجْرِىَ فِيْنا ما أَجْرَى اللَّهُ فِى