تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٥٣
سر به زير افكنده، مىگويند: پروردگارا! آنچه وعده كرده بودى ديديم و شنيديم ما پشيمانيم، ما را باز گردان تا عمل صالح به جا آوريم، ما به اين جهان قيامت يقين داريم» (در تعجب فرو خواهى رفت) «وَ لَوْ تَرى إِذِ الْمُجْرِمُونَ ناكِسُوا رُؤُسِهِمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ رَبَّنا أَبْصَرْنا وَ سَمِعْنا فَارْجِعْنا نَعْمَلْ صالِحاً إِنَّا مُوقِنُونَ». «١»
به راستى تعجب مىكنى كه آيا اين افراد سر به زير، و نادم و پشيمان، همان مغروران سركش و چموش هستند كه در دنيا در برابر هيچ حقيقتى سر فرود نمىآوردند؟ اما اكنون كه صحنههاى قيامت را مىبينند، و به مقام شهود مىرسند، به كلى تغيير موضع مىدهند، تازه اين تغيير موضع، و بيدارى زود گذر است، و طبق آيات ديگر قرآن، اگر به اين جهان باز گردند به همان روش خود ادامه مىدهند. «٢»
«ناكِس» از ماده «نكس» (بر وزن عكس) به معنى وارونه شدن چيزى است و در اينجا به معنى سر به زير افكندن است.
مقدم داشتن «أَبْصَرْنا» (ديديم) بر «سَمِعْنا» (شنيديم) به خاطر آنست كه در قيامت نخست انسان با صحنهها روبرو مىشود، و بعد باز خواست الهى و فرشتگانِ او را مىشنود.
ضمناً، از آنچه گفتيم معلوم مىشود، منظور از «مجرمان» در اينجا، كافران و به خصوص منكران قيامتاند.
به هر حال، اين نخستين بار نيست كه در آيات قرآن، با اين مسأله روبرو مىشويم كه مجرمان به هنگام مشاهده نتائج اعمال و آثار عذاب الهى، سخت پشيمان مىشوند، و تقاضاى بازگشت به دنيا مىكنند، در حالى كه از نظر سنت الهى چنين بازگشتى امكان پذير نيست، همان گونه كه بازگشت نوزاد به رحم مادر، و ميوه جدا شده از درخت، به درخت ممكن نخواهد بود.
اين نكته نيز قابل توجه است كه: تنها تقاضاى مجرمان، بازگشت به دنيا