آنها چيزى نيفزود» «وَ لَمَّا رَأَ الْمُؤْمِنُونَ الأَحْزابَ قالُوا هذا ما وَعَدَنَا اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ صَدَقَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ ما زادَهُمْ إِلَّا إِيماناً وَ تَسْلِيماً».
اين كدام وعده بود كه خدا و پيامبر صلى الله عليه و آله داده بودند؟
بعضى گفته‌اند: اشاره به سخنى است كه قبلًا پيامبر صلى الله عليه و آله گفته بود كه به زودى قبائل عرب و دشمنان مختلف شما، دست به دست هم مى‌دهند و به سراغ شما مى‌آيند، اما بدانيد سرانجام پيروزى با شما است.
مؤمنان هنگامى كه هجوم «احزاب» را مشاهده كردند، يقين پيدا كردند: اين همان وعده پيامبر صلى الله عليه و آله است گفتند: اكنون كه قسمت اول وعده به وقوع پيوسته، قسمت دوم يعنى پيروزى نيز مسلماً به دنبال آن است، لذا بر ايمان و تسليمشان افزود.
ديگر اين كه: خداوند در سوره «بقره»، آيه ٢١٤ به مسلمانان فرموده بود:
«آيا گمان مى‌كنيد به سادگى وارد بهشت خواهيد شد، بى آن كه حوادثى همچون حوادث گذشتگان براى شما رخ دهد؟ همانها كه گرفتار ناراحتيهاى شديد شدند و آن چنان عرصه به آنان تنگ شد كه گفتند: يارى خدا چه وقت است»؟
خلاصه اين كه: به آنها گفته شده بود: شما در بوته‌هاى آزمايشِ سختى آزموده خواهيد شد، و آنها با مشاهده احزاب متوجه صدق گفتار خدا و پيامبر صلى الله عليه و آله شدند و بر ايمانشان افزود.
البته، اين دو تفسير، با هم منافاتى ندارد، مخصوصاً با توجه به اين كه: يكى در اصل وعده خدا، و ديگرى وعده پيامبر صلى الله عليه و آله است، و اين دو در آيه مورد بحث با هم آمده، جمع ميان اين دو كاملًا مناسب به نظر مى‌رسد.
***
آيه بعد، اشاره به گروه خاصى از مؤمنان است كه: در تأسّى به پيامبر صلى الله عليه و آله از