پيش‌بينى‌هاى لازم را كرده بود، به گونه‌اى كه سه روز قبل از رسيدن لشكر كفر به «مدينه» كار حفر خندق پايان يافته بود.
***
د- ميدان بزرگ آزمايش
جنگ «احزاب»، محك آزمون عجيبى بود، براى همه مسلمانان، و آنها كه دعوى اسلام داشتند، و همچنين كسانى كه گاه ادعاى بى‌طرفى مى‌كردند و در باطن با دشمنان اسلام، سر و سرّ داشتند و همكارى مى‌كردند.
موضع گروههاى سه گانه (مؤمنان راستين، مؤمنان ضعيف و منافقان) در عملكردهاى آنها كاملًا مشخص شد، و ارزشهاى اسلامى كاملًا آشكار گشت.
هر يك از اين گروههاى سه‌گانه در كوره داغ جنگ «احزاب»، سره و ناسره بودن خود را نشان دادند.
طوفان حادثه، به قدرى تند بود كه هيچ كس نمى‌توانست آنچه را در دل دارد پنهان كند، و مطالبى كه شايد ساليان دراز، در شرائط عادى براى كشف آن، وقت لازم بود، در مدتى كمتر از يك ماه به ظهور و بروز پيوست!
اين نكته، نيز قابل توجه است كه: شخص پيامبر صلى الله عليه و آله با مقاومت و ايستادگى سرسختانه خود، حفظ خونسردى، توكل بر خدا، اعتماد به نفس، و همچنين مواسات، و همكارى با مسلمانان در حفر خندق، و تحمل مشكلات جنگ، عملًا ثابت كرد كه به آنچه در تعليماتش قبلًا آورده است، كاملًا مؤمن و وفادار مى‌باشد. و آنچه را به مردم مى‌گويد، قبل از هر كس خود عمل مى‌كند.
***
ه- پيكار تاريخى «على» عليه السلام با «عمرو بن عبدود»
از فرازهاى حساس و تاريخى اين جنگ، مقابله على عليه السلام با قهرمان بزرگ