و مخصوصاً تعليم و تربيت، به وسيله آن انجام مى‌گيرد، و چشم وسيله ديدن جهان خارج، و صحنه‌هاى مختلف اين عالم است.
نيروى عقل و خرد، نيز مهمترين حس باطنى انسان و يا به تعبير ديگر، حكمران وجود بشر است.
جالب اين كه: «أَفْئِدَة» جمع «فؤاد» به معنى قلب است، ولى مفهومى ظريف‌تر از آن دارد، اين كلمه معمولًا در جائى گفته مى‌شود كه «افروختگى» و «پختگى» در آن باشد!.
و به اين ترتيب، خداوند در اين آيه، مهمترين ابزار شناخت را در «ظاهر» و «باطن» وجود انسان، بيان كرده است، چرا كه علوم انسانى يا از طريق «تجربه» به دست مى‌آيد و ابزار آن، چشم و گوش است.
يا از طريق «تحليل‌ها و استدلال‌هاى عقلى» و وسيله آن، عقل و خرد است كه در قرآن از آن به «أَفْئِدَه» تعبير شده، حتى درك‌هائى كه از طريق وحى يا اشراق و شهود بر قلب انسان، صورت مى‌گيرد، باز به وسيله همين «أَفْئِدَه» مى‌باشد.
اگر اين، ابزار شناخت از آدمى گرفته شود، ارزش وجودى او تا سر حد يك مشت سنگ و خاك سقوط مى‌كند، و به همين دليل، در پايان آيه مورد بحث انسان‌ها را به مسأله شكرگزارى اين نعمت‌هاى بزرگ توجه مى‌دهد و مى‌گويد:
كمتر شكر او را به جا مى‌آوريد، اشاره به اين كه: هر قدر شكر اين نعمت‌هاى بزرگ را به جا آوريد باز كم است!.
***