تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٣٠
«بقره» مىخوانيم: إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ: «ما از آن خدا و از سوى او هستيم، و به سوى او باز مىگرديم».
و در سوره «روم» آيه ٢٧ چنين آمده است: هُوَ الَّذِي يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَ هُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ: «او كسى است كه آفرينش را آغاز مىكند و سپس باز مىگرداند و اين بر او آسانتر است».
و در آيه ٣٤ «يونس» مىخوانيم: قُلِ اللَّهُ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ: «بگو خداوند آفرينش را آغاز كرده، سپس آن را باز مىگرداند، با اين حال چرا از حق روىگردان مىشويد»؟
با توجه به اين تعبيرات، و تعبيرات ديگرى كه مىگويد: تمام امور، سرانجام به خدا باز مىگردند: «وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُ الأَمْرُ كُلُّهُ» «١»
روشن مىشود: آيه مورد بحث نيز از آغاز و ختم جهان، و بر پا شدن روز قيامت سخن مىگويد، كه گاهى از آن تعبير به «قوس نزولى» و «قوس صعودى» مىكنند.
بنابراين، مفهوم آيه چنين مىشود: «خداوند تدبير امر اين جهان از آسمان به زمين مىكند (از آسمان آغاز و به زمين منتهى مىگردد) سپس همه اينها در روز قيامت به سوى او باز مىگردند».
در تفسير «على بن ابراهيم» در ذيل همين آيه، مىخوانيم: «منظور تدبير امورى است كه خداوند به تدبير آن مىپردازد، و همچنين امر و نهى كه در شرع وارد شده، و اعمال همه بندگان، تمام اينها روز قيامت آشكار مىشود، و مقدار آن روز به اندازه هزار سال از سالهاى اين دنيا است». «٢»
در اينجا اين سؤال پيش مىآيد كه: در آيه ٤ سوره «معارج» در مورد طول