در برخى از آيات، ريشه مخالفت«طغيان» معرفى شده است، مسلماً طغيان يك پديده روحى است كه يكى از دو چيز سبب آن مى باشد، يا كبر و مقام خواهى كه او را به ناديده گرفتن مرزهاى حق و باطل وادار مى سازد، ويا «ترف» و ثروت اندوزى و اشباع غرايز مايه طغيان خواسته هاى نفسانى مى باشد.

تا اين جا با انگيزه هاى مخالفت كه همان ترف و استكبار است آشنا شديم.

٣. مخالفت ملأ

در برخى از آيات سخن روى «ملأ» متمركز شده است كه بايد به گونه اى در مورد آن بحث كرد.

«ملأ» در لغت عرب گروهى را مى گويند كه عظمت آنان چشمگير باشد، چنان كه مى فرمايد:

(إِنَّ الْمَلأَ يَأْتَمِرُونَ بِكَ...) .[١]

مؤمن آل فرعون به موسى گفت:«سران قوم، عليه تو توطئه مى كنند».

ولى مخالفت «ملأ» با رسولان الهى به خاطر يكى از دو انگيزه پيشين بوده است. يا بر اثر اتراف و اعيان منشى و راحت طلبى[٢] بوده و يا اين كه قدرت هاى سياسى را قبضه كرده بودند. اينك برخى از آيات مربوط به ملأ را

[١] قصص/٢٠.
[٢] گواه بر اين مطلب آيه ٨٨ سوره يونس است كه ملأ قوم فرعون را به كسانى كه ثروت فزونى دارند توصيف مى كند و مى فرمايد:(وَقالَ مُوسى رَبَّنا إِنَّكَ أَتَيْتَ فِرْعَونَ وَمَلاَُهُ زِينَةً وَأَمْوالاً فى الحَياةِ الدُّنيا...) و نيز در باره مخالفان موسى يادآور مى شود كه آنان ملأ (قدرت طلب) بودند. چنان كه مى فرمايد:(ثُمَّ أَرْسَلْنا مُوسى وَأَخاهُ هارُونَ بِآياتِنا وَسُلْطان مُبين* إِلى فِرْعَونَ وَمَلإِهِ فَاسْتَكْبَرُوا وَكانُوا قَوماً عالينَ)(مؤمنون/٤٥ـ٤٦).