مقصود از هواى نفس پيروى از خواهش هاى حيوانى انسان در برابر خواسته هاى عقلانى او است. شكى نيست كه دين در برابر نفسانيّات قرار دارد ـ و خواست هاى نفسانى مصلحت فرد و جامعه مطرح نيست،آنچه مطرح است، لذت هاى نفسانى است. و يك چنين تز و مكتبى نمى تواند الهى باشد، از اين جهت هوا پرستان و هوس رانان، با همين انگيزه در برابر پيامبران ايستاده و با عدالت خواهى و عدالت منشى ـ و ساده زيستى آنان مبارزه مى كردند.

ولى اگر در اين عامل دقت كنيم، هواى نفس ريشه همه عوامل پيشين است، زيرا درست است كه فرو رفتگى در شهوت،و يا علاقه به منصب، ويا تعصب بر روش نياكان، ويا دلخوش كردن به علم ناچيز است كه آنها را به مبارزه بر مى انگيخت ولى بايد توجه كرد كه آنان در طريق مبارزه، عقل و خرد را كنار نهاده و پيرو خواسته هاى نفس بوده اند و آياتى كه در اين مورد هواى نفس را انگيزه مخالفت معرفى مى كند، در حقيقت مى تواند دليلى بر عوامل ياد شده پيشين باشد.[١]

[١] آيات مربوط به بيان اين انگيزه در سوره هاى : بقره/٨٧; مائده/٧٠; قصص/٥٠; كهف/٢٨; جاثيه٢٣; محمد/١٦ و قمر/٣.