منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٢٤٥

گرفت.

نتيجه اين كه آدم به خاطر آگاهى از اسرار جهان، مأمور شد به زمين فرود آيد و در عمران و آبادى زمين بكوشد، زيرا علم، مسئوليت زا است.

در آيه ديگر مى فرمايد:

(...هُوَ أَنْشأَكُمْ مِنَ الأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيها...) .[١]

«او است كه شما را از زمين آفريده و بر عمران آن مأمور ساخته است».

و با توجه به اين كه از مجموع اين آيات استفاده مى شود كه ملاك خلافت آدم از طرف پروردگار بر روى زمين، همان «آموختن اسماء» به او بوده است، مى توان نتيجه گرفت كه همه خلفاى الهى يعنى پيامبران و اوصياى آنان، بهره مند از اين علم و آگاهى بوده اند.

آنچه بيان شد چيزى است كه از دقت و تأمل در آيات به دست مى آيد و در روايات وارد از خاندان پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم) نيز اين نظريه تأييد شده است. مفسر شيعى، عياشى، معاصر با كلينى (م/٣٢٩) در تفسير خود مى گويد: فردى از امام صادق (عليه السلام) سؤال كرد كه خدا به آدم چه آموخت؟ فرمود: زمين ها ، كوهها، دره ها، بيابان ها، آنگاه به فرشى كه زير پاى او بود نگاه كرد و فرمود حتى اين بساط زير پاى مرا هم به او آموخت.[٢]

ونيز اين نظريه كه ما به شرح آن پرداختيم به صورت كم رنگ در تفاسير ديگر آمده و طبرسى رحمه اللّه نيز آن را به عنوان رساترين و بهترين اقوال تلقى نموده است.[٣]