رشد و تكامل ارزش هاى معنوى كه از طريق وراثت در آنها شكل پذيرفته و در پرتو تربيت هاى الهى مورد تأكيد قرار گرفته، به شمار مى رود و اصولاً آنچه به عنوان عامل اختيارى در اين رابطه شناخته مى شود همين مجاهدت ها و خودسازى ها است.

٢. پيامبران از نخستين روزهاى حيات خود از روزى كه مى توانستند با نفس امّاره به جهاد و مبارزه بپردازند مجاهده كرده و نفس را از نظر كمال پرورش داده اند كافى است كه در اين مورد با حيات يوسف صديق آشنا شويم كه چگونه در خانه دربسته، دست رد بر سينه نامحرم زد و خود را نجات داد[١] بدون شك نفس در اين كشمكش از نورانيت و صفاى خاصى برخوردار شده و در عالم معنى كاملاً مى درخشد.

پيامبر گرامى (صلى الله عليه وآله وسلم) قريب چهل سال به مجاهدت نفسانى و رياضت هاى شرعى پرداخت و كمالاتى را كسب كرد كه در افق عقل هيچ انسانى نمى گنجد، اين نمونه ها و نمونه هاى ديگر مى توانند ما را به يك اصل كلى در زمينه پرورش استعدادهاى خاصى در پيامبران الهى رهبرى كنند.

اين نوع مجاهدت ها كه كمال آفرينند شايستگى هايى را در روح انسان پديد مى آورند كه مايه برترى او بر ديگر انسان ها مى شود و سبب مى شود كه خدا در گزينش معلم براى امت، اين گروه را برگزيند.

در اين جا علاّمه طباطبايى سخنى دارد كه فقط به يكى از ملاكات خارج از اختيار در آن اشاره شده است در حالى كه ملاك ديگر كه جنبه اختيارى دارد، در كلام ايشان نيامده است، وى مى گويد: خدا از روز نخست برخى از انسان ها را با فطرت مستقيم وآفرينش معتدل آفريده وآنها از روز نخست با

[١] يوسف/ ٣٢.