گردان و متفرق ساز بِهِمْ‌ بسبب قتل و جرح ايشان‌ مَنْ خَلْفَهُمْ‌ آنان را كه از پس ايشان فرا رسند از اعداى شما تشريد تفريقست بر وجه اضطراب يعنى چون بر ايشان ظفر يابى چندان از ايشان بكش كه هيبت تو آن كافران ديگر را از مقاتله تو برماند لَعَلَّهُمْ‌ باشد كه آن رمندگان‌ يَذَّكَّرُونَ‌ پند گيرند و عبرت پذيرند و تنبيه ايشان شود بآنكه عاقبت غدر و خيم است و هيچ يعنى دريابى از ايشان بجهة آن دليرى نتواند كرد بر نقض عهد بر محاربه تو وَ إِمَّا تَخافَنَ‌ و اگر ترسى و انديشه برى يعنى دريابى‌ مِنْ قَوْمٍ‌ از گروهى كه با تو عهد كردند خِيانَةً نقض آن عهد بعلاماتى كه بر تو روشن شود فَانْبِذْ إِلَيْهِمْ‌ پس بيفكن بسوى ايشان عهد ايشان را يعنى اعلام كن پيش از قتال بايشان كه من نيز عهد شما را باطل كردم در حالتى كه باشى‌ عَلى‌ سَواءٍ بر سويه يعنى بر عدل و طريق اقتصاد چه اگر اظهار اين معنى نكنى بايشان و ايشان گمان برند كه تو بر عهد خودى و تو ساز حرب ايشان كنى مانند غدرى باشد كه از تو صادر شده باشد و بآن متهم شوى و سويه مقتضى آنست كه ايشان همان دانند كه تو از ايشان دانى از نقض عهد پس على سواء در موضع حالست از ضمير فانبذ اى ثابتا على طريق سواء و يا آنكه حال باشد از فاعل و مفعول تقدير بر اينكه حاصلين على استواء فى العلم بالنقض و العداوة يعنى بيفكن عهد را بسوى ايشان در حالتى كه هر دو حاصل باشيد بر مساوى بودن در علم به نقض عهد يا عداوت‌ إِنَّ اللَّهَ‌ بدرستى كه خداى‌ لا يُحِبُّ الْخائِنِينَ‌ دوست نميدارد خيانت‌كنندگان را و نه‌مى‌پسندد عمل ايشان را اين تعليل است براى امر بنبذ و نهى از مناجزه قتال كه مدلول عليه است بحال بر طريق استيناف واقدى گفته اين آيه درباره بنى قينقاع نازل شد و حضرت (ص) بعد از نزول آن اعلام ايشان نمود و با ايشان محاربه فرمود بعد از امر بقتال كفار وعده نصرت باهل اسلام داد و ايشان را امر فرمود بمستعد شدن براى قتال باين وجه كه‌ وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا و مپندار اى محمد (ص) آنان را كه كافر شدند كه ايشان‌ سَبَقُوا پيشى گرفتند بر عذاب يا مراد گريختگان بدراند يا شكنندگان عهد ميفرمايد كه مپندار كه ما عاجز گشتيم از عقوبت ايشان‌ إِنَّهُمْ لا يُعْجِزُونَ‌ بدرستى كه ايشان عاجز نتوانند كرد ما را از عذاب خود و حفص بغيبت ميخواند يعنى بايد كه كافران نپندارند كه ما از تعذيب ايشان عاجزيم‌

وَ أَعِدُّوا لَهُمْ‌ و آماده سازيد اى مؤمنان براى ناقضان عهد يا مستهزمان بدر مَا اسْتَطَعْتُمْ‌ آنچه توانيد مِنْ قُوَّةٍ از هر چه قوت و توانايى داشته باشيد از ساز و برك حرب كه لشگر بدان قوت مييابد