دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٩٧ - ١ نقش خوارج

مجموع اين تناقض‌ها ساختگى بودن اصل داستان را تأييد مى‌كند. گويا داستان قطام را ساخته و به كار آن سه تن پيوند داده‌اند تا بيشتر در ذهن‌ها جاى گيرد.[١]

به نظر مى‌رسد براى آن كه پژوهشگر در ريشه‌يابى جريان توطئه ترور امام ٧ و شناسايى عوامل آن به حقيقتْ نزديك شود، بايد نقش هر يك از خوارج، معاويه و قطام را در قتل امام ٧ به‌طور جداگانه مورد بررسى قرار دهد:

١. نقش خوارج‌

نقش شمارى از خوارج در توطئه قتل امام ٧ از مسلّمات تاريخ اسلام و غيرقابل انكار است. خود خوارج نيز به اين مطلبْ اذعان داشتند و بعضا آن را مى‌ستودند. عمران بن حطّان در ستايش از اقدام ابن ملجم، چنين سروده است:

چه ضربتى از پروا پيشه! كه اراده نكرده بودجز رسيدن به رضايت خداى صاحب عرش را.

من روزى كه از او ياد مى‌كنم، از نظر وزنه عملاو را نزد خداوند، برترينِ مردم مى‌پندارم.[٢]

همچنين ابن ابى ميّاس مرادى مى‌گويد:

ما بوديم كه ابو الحسن حيدر را ضربت زديم، و فرقش شكافت.

ما بوديم كه با ضربت شمشيرى كه فرا رفت و با صلابت فرود آمد حكومت او را از نظامش برون آورديم.

بزرگانى هستيم در سحرگاه و عزيزانى هستيم آن‌گاه كه مرگ، جامه و رداى مرگ به بركند.

[١] على از زبان على: ص ١٦٢.

[٢] شرح نهج البلاغة: ج ٥ ص ٩٣.