دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٣٣ - (٤) ٤ اجتناب از ابزارهاى نامشروع در اجراى فرمان

يا أهلَ الكوفَةِ! أتَروني لا أعلَمُ ما يُصلِحُكُم، بَلى، ولكِنّي أكرَهُ أن اصلِحَكُم بِفَسادِ نَفسي.[١]

اى كوفيان! آيا گمان مى‌كنيد كه نمى‌دانم چه چيزى شما را اصلاح مى‌كند؟ چرا؛ ولى خوش نمى‌دارم شما را با تباه ساختن خويش، به راه آورم.

و باز فرمود:

ولَقَد عَلِمتُ أنَّ الَّذي يُصلِحُكُم هُوَ السَّيفُ، وما كُنتُ مُتَحَرِّيا صَلاحَكُم بِفَسادِ نَفسي ولكِن سَيُسَلِّطُ عَلَيكُم بَعدي سُلطانٌ صَعبٌ.[٢]

مى‌دانم آنچه شما را اصلاح مى‌كند، شمشير است؛ ولى من اصلاح شما را با تباه كردن خويش نمى‌جويم. ليكن پس از من، حكومتى خشن بر شما مسلّط خواهد گرديد.

امام على ٧ تصريح مى‌كند كه راه تعامل با مردم و سر به راه كردن آنان را با زبان خشونت و شمشير مى‌داند و مى‌تواند با شمشير، كژى‌هاى آنان را راست كند و سركشان را به اطاعت وا دارد؛ امّا اين كار را نمى‌كند. او مى‌فرمايد: اصلاح شما با بهره‌گيرى از خشونت، بهايى دارد و آن، تباه ساختن ارزش‌هاى اخلاقى است كه حاضر نيستم چنين بهايى را بپردازم. اين، نه با خوى من سازگار است و نه با فلسفه حكومت من؛ امّا بدانيد كه پس از من، روزگار دشوارى در انتظار شماست. شما با اين رفتارها و برخوردها، زمينه را براى حكومت كسانى آماده مى‌سازيد كه با شما جز با زبان شمشير، سخن نخواهند گفت و به شما هرگز رحم نخواهند كرد:

لا يُصلِحُ لَكُم يا أهلَ العِراقِ إلّا مَن أخزاكُم و أخزاهُ اللّهُ.[٣]

اصلاح نمى‌كند شما را اى مردمان عراق، مگر آن كه خوارتان كند، و

[١] ر. ك: ج ٤ ص ٢٧٤ ح ١٧٢٢.

[٢] ر. ك: ج ٦ ص ٥٤٨ ح ٢٧٥٦.

[٣] ربيع الأبرار: ج ٤ ص ٢٥٠.