دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢١٦ - گامى فراتر در تبيين ريشهها

ألا إنَّ أخوَفَ ما أخافُ عَلَيكُم خَلَّتانِ: اتِّباعُ الهَوى وطولُ الأَمَلِ.[١]

بيشترين چيزى كه بر شما از آن مى‌ترسم، دو خصلت است: پيروى هوا، و آرزوهاى دور و دراز.

آن‌گاه، حضرت ٧ تصريح مى‌كند كه فتنه‌هاى سياسى‌اى كه جامعه اسلامى را دچار تفرقه كرده و جناح‌ها ودسته‌بندى‌ها را پديد آورده است، ريشه در مفاسد اخلاقى، خودخواهى‌ها و هواپرستى‌ها دارد:

إنَّما بَدءُ وُقوعِ الفِتَنِ مِن أهواءٍ تُتَّبَعُ و أحكامٌ تُبتَدَعُ، يُخالَفُ فيها حُكمُ اللّهِ، يَتَوَلّى فيها رِجالٌ رِجالًا.[٢]

همانا شروع فتنه‌ها و بحران‌ها، هواهايى است كه پيروى مى‌گردد، و دستورهايى است كه بدعت گذارده مى‌شوند و با حكم خداوند، مخالفت مى‌گردد و در آن فضا، مردانى، مردانى را به حكومت مى‌گمارند.

بدين‌سان، امام ٧ نشان مى‌دهد كه خودخواهى‌ها، هواپرستى‌ها و خودمحورى‌ها به نوآورى‌هاى بى‌معيار و بى‌بنيادِ ضدّ دين، در پوششى از دين، تبديل مى‌شوند و با چنين رويكردى است كه گروه‌گرايى كور، آغاز مى‌گردد، فتنه‌هاى اخلاقى به فتنه‌هاى فرهنگى تبديل شده، در نهايت، از فتنه سياسى و اجتماعى سر بر مى‌آورند و فتنه‌گران، در چنين هنگامه‌اى است كه براى توجيه مقاصد خود و امكان گسترش فتنه، از چاشنى حق، سوء استفاده كرده، حق‌نمايى مى‌كنند. على ٧ هشدار مى‌دهد كه:

ألا إنَّ الحَقَّ لَو خَلَصَ لَم يَكُن اختِلافٌ و لَو أنَّ الباطِلَ خَلَصَ لَم يَخفَ عَلى ذي حِجى، لكِنَّهُ يؤخَذُ مِن هذا ضِغثٌ ومِن هذا ضِغثٌ.[٣]

بدانيد كه اگر حقيقتْ خالص گردد، اختلافى نخواهد بود، و اگر باطلْ تنها

[١] ر. ك: ج ٣ ص ٥٧٢ ح ١٣٤٩.

[٢] ر. ك: ج ٣ ص ٥٧٢ ح ١٣٤٩.

[٣] ر. ك: ج ٣ ص ٥٧٢ ح ١٣٤٩.