دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤١٣ - موقعيت جغرافيايى غدير

مدينه به سوى مكّه مى‌رود و اين، از توضيحاتى به دست مى‌آيد كه او در بيان منازل ميان مكّه و مدينه و تعيين فاصله‌هاى آنها، ذكر نموده است. او در بيان راه مكّه و مدينه از طريق «عقيق» مى‌گويد:

راه مدينه به سوى مكّه از طريق عقيق: از مدينه تا ذوحُلَيفه ....[١]

[در اين‌جا] مى‌توانيم چنين نتيجه بگيريم كه غدير خم، در وادى جحفه و در سمت چپ راه حج‌گزارانِ به راه افتاده از مدينه و نيز در آغاز وادى جحفه و انتهاى وادى خرّار، واقع است و از اين جاست كه برخى آن را «خرّار» ناميده‌اند همان‌گونه كه گذشت و شايد، علّت استظهار سمهودى در كتابش وفاء الوفا كه گفته: «خرّار در جحفه است»،[٢] اين باشد كه غدير خم، در ابتداى وادى جحفه واقع است كه دقيقا انتهاى وادى خرّار مى‌شود. گفته زبير (نقل‌شده در معجم ما استعجم)، اين نظر را تأييد مى‌كند. پيش‌تر گفتيم كه او مى‌گويد:

آن (خرّار)، وادى‌اى در حجاز است كه [آبش‌] به جحفه مى‌ريزد.

و حَمَوى، در معجم البلدان به‌اين قول، اشاره كرده است:

خرّار، ... موضعى در حجاز است و گفته مى‌شود كه آن، نزديك جحفه است.[٣]

و عبارت عرّام كه در پى مى‌آيد، تأكيد مى‌كند كه غدير، جزو جحفه است. حموى در معجم البلدان از او نقل مى‌كند:

پايين‌تر از جحفه، به فاصله يك ميلى، غدير خم است و آب آن به دريا مى‌ريزد.[٤]

و منظور از «آب آن»، آب وادى جحفه است؛ زيرا آنچه به دريا مى‌ريزد، آب‌

[١] معجم ما استعجم: ج ٣ ص ٩٥٤.

[٢] وفاء الوفا: ج ٤ ص ١٢٠٠.

[٣] معجم البلدان: ج ٢ ص ٣٥٠.

[٤] معجم البلدان: ج ٢ ص ٣٨٩.