دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٤٦ - ١ نزول آيه در اول بعثت و هراس پيامبر

ادريس شافعى است. بر اساس آنچه وى گزارش كرده است، پيامبر ٦ پس از دريافت پيام وحى و سوره علق و ... از اين‌كه مشركان او را تكذيب كنند، هراس به دل داشت. آيتِ الهىِ: «اى پيامبر! برسان» نازل شد تا او را در ابلاغ حق، استوار بدارد و «عصمت» (حفاظت) الهى را در ابلاغ وحى بدو برساند.[١]

بر اين پايه، از حسن بصرى نيز گزارشى آورده‌اند كه: پيامبر ٦ فرموده:

لمّا بعثني اللّه تعالى برسالته ضِقتُ بها ذرعاً، وعرفت أنّ من الناس من يكذّبني؛

خداوند، چون مرا برانگيخت، بر من بسيار سخت و سنگين آمد و دانستم كه مرا تكذيب خواهند كرد.

پس چندى دست نگه داشت، تا خداوند، اين آيه را بر او فرو فرستاد.[٢]

پاسخ اين سخن، آن است كه:

١. دليلى بر اثبات آن وجود ندارد و گزارش منسوب به حسن بَصرى مستند نيست؛

٢. ادلّه‌اى كه اثبات مى‌كنند سوره مائده آخرين سوره‌[٣] و يا از آخرين سوره‌هاى‌[٤] نازل شده بر پيامبر ٦ است، اين ادّعا را رد مى‌كنند.

٣. محدّثان، مفسّران، مورّخان و متكلّمان پيرو مكتب اهل بيت : اتّفاق دارند كه آيه تبليغ، در ارتباط با جريان غدير خم و ابلاغ امامت امير مؤمنان است. اين شأن نزول، در بسيارى از مصادر اهل سنّت نيز آمده است و علّامه امينى از سى مصدر حديثى و تفسيرى اهل سنّت، آن را روايت كرده است.

٤. متن آيه به روشنى نشان مى‌دهد كه ابلاغ موضوع ويژه‌اى مورد نظر خداوند متعال بوده و نه مطلق رسالت؛ موضوع ويژه‌اى كه هموزن همه رسالت پيامبر ٦ است، و آن، چيزى جز مسئله ولايت و رهبرى امّت پس از آن حضرت نمى‌تواند

[١] الامّ: ج ٤ ص ١٦٨. متن، طولانى است و تنها بخش مورد نياز را آورده‌ايم.

[٢] أسباب نزول القرآن: ص ٢٠٤، الدرّ المنثور: ج ٣ ص ١١٦.

[٣] ر. ك: ص ٢٥٨، ح ٧٨٤. نيز، ر. ك: تفسير ابن كثير: ج ٣ ص ٣، التحرير والتنوير: ج ٤ ص ٢٥٥.

[٤] أسباب نزول القرآن: ص ٢٠٤، الدرّ المنثور: ج ٣ ص ١١٦.