دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٦٦ - ٢ روز عرفه

حديث دوم، حديثى است كه عيّاشى از محمّد خزاعى، از امام صادق ٧ نقل كرده است. امام صادق ٧ مى‌فرمايد:

لَمّا نَزَلَ رَسولُ اللّهِ ٦ عَرفاتٍ يَومَ الجُمُعَةِ، أتاهُ جَبرَئيلُ ٧ فَقالَ لَهُ: يا مُحَمَّدُ، إنَّ اللّهَ يُقرِئُكَ السَّلامَ ويَقولُ لَكَ: قُل لِامَّتِكَ: «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ» بِوِلايَةِ عَلِيِّ ابنِ أبي طالِبٍ‌ «وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً» ولَستُ انزِلُ عَلَيكُم بَعدَ هذا، قَد أنزَلتُ عَلَيكُمُ الصَّلاةَ والزَّكاةَ وَالصَّومَ وَالحَجَّ، وهِيَ الخامِسَةُ، ولَستُ أقبَلُ هذِهِ الأَربَعَةَ إلّا بِها»[١].

چون پيامبر خدا روز جمعه به عرفات رسيد، جبرئيل ٧ نزدش آمد و گفت: اى محمّد! خداوند، به تو سلام مى‌رساند و مى‌گويد: «به امّتت بگو: با ولايت على بن ابى طالب، امروز، دينتان را برايتان به كمال رساندم و نعمتم را بر شما كامل كردم و دين اسلام را برايتان پسنديدم» و پس از اين، چيز ديگرى بر شما نازل نمى‌كنم. نماز و زكات و روزه و حج را بر شما نازل كردم و اين، پنجمى است و آن چهار را جز با اين [پنجمى‌] نمى‌پذيرم».

اكنون بايد ديد كه آيا ميان اين دو دسته از متون، تعارضى غير قابل علاج وجود دارد كه در اين صورت، حتما يك دسته بايد رد شود، يا آن كه قابل جمع‌اند.

به نظر مى‌رسد كه مقتضاى دقّت و تأمّل، آن است كه اين دو دسته از متون، نه تنها با هم تعارض اساسى ندارند، بلكه به عكس، در اساس، مؤيّد و مكمّل يكديگرند. توضيحْ اين‌كه، بنا بر سخن علّامه طباطبايى تدبّر در دو آيه: «اى پيامبر! آنچه را از سوى پروردگارت بر تو نازل شده ابلاغ كن و اگر چنين نكنى، رسالتش را نگزارده‌اى ...» و «امروز، دينتان را برايتان به كمال رساندم ...» و نيز تدبّر در احاديث فريقين و روايات متواتر غدير، همراه با تحليل اوضاع داخلى جامعه اسلامى در اواخر عهد پيامبر ٦ و

[١] تفسير العيّاشي: ج ١ ص ٢٩٣ ح ٢١.