دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٤٥ - ١ نزول آيه در اول بعثت و هراس پيامبر

مداران، چنين تصوّرى را روا داشت و ترس از شكنجه و قتل و آزار در راه ابلاغ حق را بدو نسبت داد؟! بدين سان و بدون هيچ ترديدى، اين ترس بايد رنگى ديگر داشته باشد و ترس از سِتروَنْ شدن خودِ ابلاغ باشد و ترس از جو و فضايى كه گسترش حق و تأثيرگذارى ابلاغ را متزلزل مى‌كند.

د «مِنَ النَّاسِ*؛ از مردم».

بى‌گمان، «ناس»، اطلاق دارد و نشانگر حراست خداوند از پيامبر ٦ است؛ حراست از او در برابر آنان كه به گونه‌اى در به شكست كشاندن اين ابلاغ و جلوگيرى از رساندن اين پيام، تلاش خواهند كرد.

بدين سان، روشن است كه در دنباله آيه، مراد از «كفر»، كفر ورزيدن به برخى از آيات الهى و مقصود از «عدم هدايت خداوند»، توفيق نيافتن آن كفرورزان در خدعه و برنامه‌ريزى و جوآفرينى‌شان براى خنثى‌سازى ابلاغ پيامبر خدا (ابلاغ‌ «ما أُنْزِلَ»*) است؛ چرا كه اگر مراد از «عدم هدايت»، عدم هدايت به ايمان باشد، با اصل تبليغ و ابلاغ و فلسفه دعوت، ناسازگار است؛ مثل آن كه خداوند بگويد: آنان را به حكم الهى بخوان؛ امّا من آنان را هدايت نمى‌كنم!

از اين رو، بدون هيچ ترديدى، مراد، اين است كه آنان در خاموش كردن اين نور، در طعن زدن به نبوّت، در به شكست كشاندن اين ابلاغ، در متّهم كردن پيامبر خدا به «خاندان‌گرايى» و در تلاش براى جلوگيرى از گسترش پيام، طَرْفى برنخواهند بست.

نكات و ظرايف اين آيه شكوهمند و كارساز، بسى بيشتر از آن چيزى است كه به خامه آمد؛ امّا آنچه را در نقدِ ديدگاه‌ها آورديم، بسنده‌است؛ ديدگاه‌هايى كه بيشتر و پيش‌تر از آن‌كه در جهت تبيين معناى آيه باشند، در جهت استوارسازى واقعيّت موجود در تاريخ‌اند. اكنون به برخى از آن اقوال بنگريم.

ديدگاه‌ها درباره اين آيه‌

١. نزول آيه در اوّل بعثت و هراس پيامبر ٦ از ابلاغ دين!

گويا اوّلين كسى كه چنين باورى را پراكنده است، وگرچه نه با قاطعيت، محمّد بن‌