دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٤٨ - ٣ تأخير پيامبر

فخر رازى، آخرين قول را بدين سان آورده است:

آيه در فضل على بن ابى طالب نازل شد و چون اين آيه نازل شد، پيامبر ٦ دست او را گرفت و گفت: «هركه من مولاى اويم، على مولاى اوست. خدايا! هر كه را دوستش مى‌دارد، دوست بدار و هر كه را دشمنش مى‌دارد، دشمن بدار!». پس عمر، او را ديد و گفت: «اى پسر ابو طالب! بر تو مبارك باد! مولاى من و مولاى هر مرد و زن باايمان شدى». اين وجه، نظر ابن عبّاس و براء بن عازب و محمّد بن على [باقر] ٧ است.[١]

فخر رازى تصريح مى‌كند كه:

روايت‌هاى نشانگر اين حقيقت، بسيارند؛ امّا بهتر است بگوييم كه اين آيه، براى اطمينان‌بخشى به پيامبر خدا در برابر نيرنگ‌ها و برخوردهاى يهوديان و نصرانيان است، تا پيامبر خدا نهراسد و در ابلاغ حق، كوتاهى نكند.[٢]

آنچه فخر رازى در اين ديدگاه آخر بدان تصريح كرده و روايات مربوط به آن نيز بسى فراوان است، استوار و درست است و شگفتا از مفسّران، محدّثان و متكلّمانى كه در برابر آن همه روايات، سر تسليم فرود نمى‌آورند و به توجيه‌ها و تفسيرهايى روى مى‌آورند كه نه با واقعيت تاريخْ سازگارى دارد، نه با شخصيت پيامبر خدا و نه با سيره نورانى و استوارگامى‌هاى او در جهت ابلاغ حق.

نزول آيه در واقعه غدير براى ابلاغ ولايت‌

بر پايه آنچه گذشت و بر اساس روايات و گزارش‌هاى بسيار كه متون آنها را آورديم، آيه «ابلاغ»، روز هجدهم ذى حجّه سال دهم هجرى با تأكيد بر آنچه پيامبر ٦ بارها بدان پرداخته و به آن تصريح نموده و خداوند در وحى بر او (وحى قرآنى و بيانى) بارها آن را نازل كرده بود «بِما أُنْزِلَ إِلَيْكَ»*، در غدير خم نازل شده‌

[١] الوسيط: ج ٢ ص ٢٠٨، تفسير الفخر الرازى: ج ١٢ ص ٥٣.

[٢] الوسيط: ج ٢ ص ٢٠٨، تفسير الفخر الرازى: ج ١٢ ص ٥٣.