دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤١٢ - موقعيت جغرافيايى غدير

جابر بن عبد اللّه مى‌گويد: ما در جحفه، در غدير خم بوديم ....[١]

همان‌گونه كه گفتيم، منظور همگى اينان از «جحفه» در اين‌جا، وادى جحفه است، نه آبادى جحفه كه ميقات حج است، به اين قرينه كه آنان، مقدار فاصله ميان غدير خم و جحفه را ذكر مى‌كنند و اين مى‌فهماند كه غدير خم، غير از آبادى جحفه است؛ زيرا وادى جحفه از غدير آغاز مى‌شود و تا درياى سرخ، امتداد مى‌يابد. پس غدير، جزئى از آن مى‌شود و بنا بر اين، معنا ندارد كه كسى فاصله ميان غدير و وادى‌اى را كه غدير، جزئى از آن است، بيان كند.

[در مقابل نظر بيشتر دانشمندان،] تنها حِمْيرى در الروض المعطار، موقعيّت غدير را ميان جحفه و عسفان تعيين كرده و گفته است:

و غدير خم، ميان جحفه و عسفان است.[٢]

و اين بدون شك، توهّمى بيش نيست، بويژه آن كه اين مكان را در سه ميلى جحفه و سمت چپ جاده دانسته است كه در اين فاصله (ميان جحفه و عسفان) مكانى به اين نام نيست. ظاهرا او عبارت: «سه ميلى جحفه، سمت چپ جاده» را از كتاب معجم ما استعجم نقل كرده است؛ ولى توجّه نكرده كه منظور بكرى از «سمت چپ جاده» نسبت به كسى است كه از مدينه به سوى مكّه مى‌رود، نه از مكّه به مدينه. از اين رو دچار اين توهّم شده است.

بكرى در معجم ما استعجم مى‌گويد:

غدير خم، در سه ميلى جحفه و سمت چپ جاده است.[٣]

و همان‌گونه كه گفتيم، منظورش از سمت چپ، سمت چپ كسى است كه از

[١] السيرة النبويّة، ابن كثير: ج ٤ ص ٤٢٤.

[٢] الروض المعطار: ص ١٥٦.

[٣] معجم ما استعجم: ج ٢ ص ٣٦٨.