جلوههای دلنواز ماه - ابن حسینی، سعید - الصفحة ٨٩ - ٦ مقدمهچینی قبل از مناظره
دانشمند شامى گفت: اى هشام با اين سخن، ديگر عذرى براى من باقى نگذاشتى...
در اِین هنگام امام صادق ٧ فرمود: آيا مىخواهى گزارش چگونگى مسافرتت را از شام به اينجا خبر دهم؟ امام قدرى از چگونگى سفر او را بيان نمود. دانشمند شامى كه شيفته بيانات امام صادق شده بود، گفت: گواهى مىدهم كه معبودى جز خداى يكتا نيست و محمّد ٦ رسولخدا است و تو جانشين پِیامبر هستى.[١]
٥. انواع مناظره
بعد از جرِیان فوق حمرانبناعِین و مومن طاق و قِیسبنماصر نِیز مناظره کردند و بعد از آن امام صادق ٧ درباره چگونگى مناظرات شاگردان با دانشمند شامى، به حمران فرمود: تو سخن خود را هماهنگ با حديث پيش بردى و به حق نائل گشتى. آن حضرت به هشامبنسالم فرمود: تو در جستجوى يافتن حديث پرداختى، ولى توان و شناخت پياده كردن آن را نداشتِی و از راه دِیگرِی ثابت نمودِی. به مؤمن طاق فرمود: تو با قياس و تشبيه وارد بحث شدى و از موضوع بحث خارج شدِی، باطلى را بوسيله باطلى رد کردِی و باطل تو روشنتر بود.
هنگام بحث از شاخهاى به شاخه ديگر پريدِی و در اين جهت داراى مهارت و زبردستى هستي. به قيسبنماصر فرمود: تو به گونهاى سخن گفتِی كه به حديث پِیامبر نزديكتر بود. حق را با باطل مخلوط کردِی با اين كه حق اندك، انسان را از باطل بسيار بىنياز مىكند.
سپس در شأن هشام فرمود: (يَا هِشَامُ لَا تَكَادُ تَقَعُ تَلْوِي رِجْلَيْكَ إِذَا هَمَمْتَ بِالْأَرْضِ طِرْتَ مِثْلُكَ اى هشام) ! تو با هر دو پا به زمِین نمىخورى ابتدا مِیروِی تا جاِیِی كه گمان مِیرود نزديك است سقوط كنى، در هماندم پرواز مِیكنى. يعنى تا نشانه درماندگى را در خود احساس كردى، با زبردستى خود را نجات مىدهى. افرادى مانند تو بايد با سخنوران، مناظره كنند...[٢]
٦. مقدمهچِینِی قبل از مناظره
در موسم حج امام صادق ٧ رو به اصحاب خود کرد و فرمود: هشامبنحکم با دل و زبان
[١] اصول کافِی، کلِینِی، محمد بن ِیعقوب، ط الاسلامية، ج١، ص: ١٧٢.
[٢] اصول کافِی، کلِینِی، محمد بن ِیعقوب، ط الاسلامية، ج ١ ص: ١٧٣.