رسول‌الله ٦ فرمود: بخِیل کسِی است که از داراِیِی خود استفاده مِی‌کند ولِی به دِیگران نمِی‌بخشد. بدتر از بخِیل، لئِیم است که نه خود استفاده مِی‌کند و نه به دِیگران مِی‌بخشد. در مقابل اِین دو رذِیله، سخاوت و کرم است. سخِی کسِی است که هم خود از نعمت استفاده مِی‌کند و هم در اختِیار دِیگران قرار مِی‌دهد ولِی کرِیم به کسِی گفته مِی‌شود که گاهِی خود استفاده نمِی‌کند و به دِیگران مِی‌بخشد.[١]

٣. ثروتمندِ بخِیل و کم‌ظرفِیت

بعضى از افراد در حال تهيدستى مِی‌گويند: اگر خداوند به ما ثروتِی عنايت كند، چنين و چنان مِی‌کنِیم. ممكن است در آن موقع از روى خلوص قلب اِین سخن را بگويد ولِی در هنگام ثروت برخِی به قول و قرار خود عمل نمِی‌کنند و مال و ثروت موجب سقوط و طغِیان و سيه‌روزى آنان مِی‌گردد به داستان ذِیل توجّه نماِیِید:

ثعلبة مرد فقِیر و تهيدستِی بود. خدمت رسول اكرم ٦ رسِید و عرض كرد: از خداوند بخواهيد به من ثروت بدهد. حضرت فرمود: اى ثعلبه! مال کمِی كه شكرش را به جا آورِی، بهتر است از مال زيادِی كه ظرفِیت آن را نداشته باشى. ثعلبه دوباره به محضر آن حضرت رسِید و عرض كرد: به خدايى كه شما را به رسالت مبعوث نموده، قسم مِی‌خورم كه اگر خداوند به من مالى بدهد، حقوق فقراء را پرداخت مِی‌کنم.

پيامبر اکرم ﷺ بعد از اصرار او دعا نمود و خداوند دعاى حضرت را مستجاب كرد. اموال ثعلبه بركت کرد و به سرعت گوسفندان او افزايش يافت تا جايى كه ديگر نمِی‌توانست در شهر بماند از اِین رو از شهر دور شد و در اطراف مدينه سکونت کرد و در همانجا از گوسفندان خود نگه‌دارى مِی‌كرد تا اِینکه از طرف خدا زکات بر مردم واجب شد. پيامبر اکرم مأمورانى را براِی جمع آورِی زکات به اطراف مدِینه و از جمله نزد ثعلبه فرستاد، اما ثعلبه بخل ورزِید و از دادن زكات خوددارِی كرد و گفت: زكات مثل جزيه[٢] است و من جزيه نمِی‌دهم.

[١] جامع الاخبار، شعِیرِی طبع حِیدرِیه، ص: ۱۱۳.

[٢] جزِیه مالِیاتِی است که از کفارِ تحت حماِیت حکومت اسلامِی درِیافت مِی‌شود.جواهرالکلام، ج۲۱، ص۲۲۷.