سِیلابِی است که اگر رها شود موجب فساد و تباهِی ساختمان‌ها و مزارع و جاده‌ها... مِی‌شود. براِی جلوگِیرِی از سِیلاب علاوه بر اِیجاد سدّ لازم است کانال‌هاِیِی براِی کنترل و جهت دهِی آب اِیجاد شود تا در جهت مثبت و منافع انسانِی از آن استفاده شود. خواسته‌هاِی نامحدود انسان هم مثل همِین سِیلاب است که نه مانع آنها باِید شد و نه باِید بِی‌قِید و شرط آزاد و رها باشد بلکه باِید آن را در درجه اول کنترل و سپس در امور مشروع و معقول جهت دهِی کرد.

٤. محدوده آزادِی در روابط زن و مرد

روزِی زنِی خدمت امام باقر ٧ رسِید و به آن حضرت عرض کرد: تصمِیم گرفتم که هرگز ازدواج نکنم. حضرت پرسِید: براِی چه؟ گفت: مِی‌خواهم با اِین کار به فضِیلت و برترِی دست ِیابم. امام فرمود: اِین اندِیشه را رها کن. اگر در اِین کار فضِیلتِی بود، فاطمه زهرا ٣ براِی رسِیدن به آن از تو شاِیسته‌تر بود، زِیرا هِیچ زنِی در فضِیلت بر او پِیشِی نگرفته است. [١]

 نکته: غرِیزۀ جنسِی نعمتِی خدادادِی است که عامل بقاِی نسل انسان است. و رهاِیِی مطلق آن موجب نابودِی انسان مِی‌شود. در اسلام در اِین جهت جانب اعتدال مراعات شده است، نه رهاِیِی و آزادِی جنسِی را مِی‌پسندد و نه سرکوب‌کردن غرائز را. قرآن کرِیم ضمن نهِی از شهوت‌رانِی و چشم‌چرانِی و امر به کنترل شهوت: (وَ الَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ) استفاده مشروع از غرِیزه جنسِی را جاِیز شمرده و مِی‌فرماِید: (إِلاَّ عَلَِی أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَکَتْ أَِیْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَِیْرُ مَلُومِِینَ)[٢] در بهره بردن از همسران و کنِیزان ملامت و منعِی نِیست.

٥. عوامل آزادِی معنوِی

 الف: زهد و نداشتن وابستگِی به دنِیا. امِیرمؤمنان علِی ٧ فرمود: هر کس در دنِیا زاهدانه زندگِی کند چنِین فردِی در حقِیقت خود را از وابستگِی‌هاِی دنِیا آزاد کرده و پروردگار خود را خشنود ساخته است. (مَن زَهِدَ في‌الدُّنيا أعْتَقَ نَفْسَهُ و أرْضى رَبَّهُ)[٣]

 ب: قناعت. امِیرمؤمنان علِی ٧ فرمود: کسِی که بنده دِیگرِی است چنانچه قانع باشد

[١] . فروع کافِی، ج ٥، ص: ٥٠٩.

[٢] سورۀ مؤمنون، آِیه ٦.

[٣] مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، ج‌١٢، ص: ٤٧‌.