 دوم: دعوت علنِی. تبلِیغ گاهِی عمومِی و براِی همگان است مثل آِیاتِی که به‌صورت کلِی دستوراتِی را داده است: (ِٰیا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا) (يَا أَيُّهَا النَّاسُ) و گاهِی هم به‌صورت خصوصِی و براِی افراد خاصِی است مثل: (يَا بُنَيَّ) (وَ أَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ) تبلِیغ خصوصِی به مراتب تأثِیرگذارِی آن بِیشتر است.حضرت رسول، بعد از دعوت سه ساله مخفِیانه به‌صورت آشکارا دعوت به اسلام نمود و آن زمانِی بود که آِیه: (فَاصْدَعْ بِمٰا تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ‌) [١]نازل گردِید.[٢]

 سوم: هجرت رسول‌الله ﷺ هر چند هجرت را مِی‌توان در دعوت علنِی جاِی داد، امّا به‌لحاظ اهمِیت و تأثِیر وِیژه آن جداگانه قابل بررسِی است. پِیامبر به محض آنكه راه تأثِیرگذارِی دعوت خود را براِی زمان خاص و در منطقه خاصِی که مکّه باشد بسته دِید، ساکت ننشست بلکه راه هجرت را برگزِید و پس از بررسِی شراِیط، براِی ِیافتن عرصه‌هاِی جدِید، به مناطق دِیگر عزِیمت نمود تا پِیروان او مدّتِی از آزار و استهزاء و تعقِیب قرِیش در امان باشند تا زمانِی فرا رسد كه عده مسلمانان بِیشتر و براِی تبلِیغ اسلام محِیط امن‌ترِی به وجود آِید. [٣]

١٦. اخلاق عملِی

پيامبر اکرم ٦ ضمن اِینکه قرآن به او وحِی گردِید و مسؤل ابلاغ آن شد خود نِیز عامل به قرآن بود. بسِیارِی از افراد اهل قرائت قرآن هستند ولِی پاِیبند به دستورات قرآن نِیستند و همانند اهل شک و منکرِین خدا و قِیامت، دنِیاپرستان و غافلِین عمل مِی‌کنند.

روزِی سعد‌بن‌هشام از روِی کنجکاوِی از ِیکِی از همسران رسول‌خدا ﷺ درباره اخلاق پِیامبر در خانه سؤال نمود. همسر پِیامبر در جواب گفت: آيا قرآن خوانده‌اى؟ سعد گفت: آرى. او گفت: اخلاق رسول‌خدا ﷺ مطابق با قرآن است.

اِین امر در مورد امامان معصوم : هم صادق است. اعمال و گفتار آنان مطابق قرآن بود تا جاِیِی که فرمودند: اگر حدِیثِی از ما نقل شد و مخالف با صرِیح قرآن بود ما چنِین کلامِی را

[١] سوره حجر، آِیه ۹۴.

[٢] سِیره رسول‌الله، عباس زرِیاب، ص: ۱۱۵.

[٣] سِیره رسول‌الله، عباس زرِیاب، ص: ۱۵۸.