جلوههای دلنواز ماه - ابن حسینی، سعید - الصفحة ٢٥٧ - ٢ آزادی اندیشه و ممنوعیّت تقلید از دیگران
در اِین هنگام آيه ذِیل نازل شد و فرمود: در پذِیرش دِین اسلام هِیچ اجبارِی نِیست بعد از اِینکه راه از بِیراهه بخوبِی آشکار گردِیده است. (لاَ إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ)[١]،[٢]
نکتهها:
• دينى كه بر اساس برهان و منطق است، نيازى به اجبار ندارد. (لا إِكْراهَ فِي الدِّينِ)
• تأثير زور در اعمال است، نه در افكار و عقايد. (لا إِكْراهَ فِي الدِّينِ)
• بوسِیله تدبّر و تعقّل، حق از باطل شناخته مِیشود. (قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ)
• ايمان قلبى با اجبار سازگار نِیست، بلكه با استدلال و برهان سازگار است.
٢. آزادِی اندِیشه و ممنوعِیّت تقلِید از دِیگران
در صدر اسلام بعضى از مردان مكه مثل سعدبنابىوقاص و عياشبنابىربيعه مخزومى اسلام را پذيرفتند. هنگامى كه مادران آنها از اين مسأله آگاه شدند با هم تصميم گرفتند كه غذا نخورند و آب ننوشند تا فرزندانشان از اسلام بازگردند! لکن هيچ كدام از اين مادران به گفته خود وفا نكردند و اعتصاب را شكستند.
مادر سعدبنابىوقاص سوگند ِیاد کرد که از آفتاب زِیر ساِیه نرود تا فرزندش از دِین اسلام برگردد.[٣] سپس آِیه ذِیل نازل گردِید و خط روشنى در مخالفت پدر و مادر در زمينه ايمان و كفر به دست همگان داد.
(وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ حُسْناً وَ إِنْ جَاهَدَاكَ لِتُشْرِكَ بِي مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلاَ تُطِعْهُمَا)[٤] ما به انسان سفارش کردِیم که در هر حال به پدر و مادر خود نِیکِی کنِید با اِین حال اگر آنها از روِی جهل و نادانِی به شرک دعوت کردند هرگز حق اطاعت «بِی چون و چرا و بدون دلِیل و منطق» از آنها را ندارِید.
[١] سوره بقره، آِیه ٢٥٦.
[٢] نمونه بينات در شأن نزول آيات از نظر شِیخ طوسِی و ساير مفسرين، محمد باقر محقق، ص: ٩٥.
[٣] تفسِیر نور، جلد ٧ - ص: ١١٦.
[٤] داستانهايى از شان نزول قرآن، نويسنده: على نورالدينى. ذِیل آِیه شرِیفه سوره عنكبوت آِیه ٨.