جلوههای دلنواز ماه - ابن حسینی، سعید - الصفحة ٨٣ - نهم آداب مناظره «بحث و گفتگو در مسائل اختلافی»
نمِیشود و اگر وارد بحث شده، دست از بحث و مناظره برمِیدارد مگر اِینکه احتمال بدهد بحث با او و اثبات حق لا اقل موجب هداِیت افراد حاضر در مجالس مِیشود که از اِین جهت براِی اثبات حق ادامه مناظره مانعِی ندارد. ضمناً در حال مناظره، اگر سخن حق از زبان طرف مقابل شنِیده شد، باِید فوراً آن را بپذِیرد و از نظر خود دست بکشد.
دوم: اولوِیت ترک حرام هنگام مناظره. برگزارِی مناظره در صورتِی جاِیز است که به شکل مشروع باشد ولِی اگر مناظره موجب غِیبت و ناسزا و بدگوِیِی دِیگران و ِیا ارتکاب فعل حرام دِیگرِی شود مناظره جاِیز نِیست. مناظره کنندگان، موظف به رعاِیت وظاِیف اخلاقِی و رعاِیت احترام ِیکدِیگر هستند. در مناظره گاهِی آگاهانه ِیا ناخودآگاه طرفِین از اِین وظاِیف سر باز زده و گرفتار مشکلات فوق مِیشوند. چنِین مناظرهاِی قطعاً جنبه الهِی ندارد.
سوم: تخصّص در موضوع مناظره. در مناظره اعم از دِینِی و غِیردِینِی، فرد باِید در موضوع مورد گفتگو تخصّص داشته باشد. ضمن اِینکه پِیش از مذاکره بهتر است اطلاعات بِیشترِی راجع به موضوع بحث و نِیز طرف مقابل به دست بِیاورد و نقاط قوت و ضعف طرف مقابل را ارزِیابِی کند.طرفِین مناظره هم مِیتوانند بهصورت تکنفره به مِیدان بِیاِیند و هم بهصورت تِیمِی.
چهارم: مناظره حتِّی الامکان در خلوت و دور از جمع. مناظره در مکان خلوت، بهتر از مناظره در جمع است. زِیرا در خلوت، موجب تمرکز فکر و صفاِی اندِیشه (براِی درک حقِیقت) مِیشود و انگِیزه رِیا و حرص در غلبهکردن برطرف مقابل کاهش پِیدا مِیکند. معمولاً براِی کسانِی که پذِیرش حق براِیشان سخت است پاسخ به سؤالات دِیگران در خلوت، کسالت آور است. اگر چه مناظره در جمع هم داراِی فواِیدِی است و براِی حاضرِین در مجلس حق آشکار مِیشود.
پنجم: جستجوِی حق و احساس دوستِی با طرف مقابل. مناظرهکننده در راهِ ِیافتن حق، باِید همانند کسِی باشد که دنبال گمشده خود است. وقتِی به حق دست ِیافت، باِید اشک شوق برِیزد و خدا را شکر کند. نباِید فرقِی بِین ظاهرشدن حق در گفتار خود ِیا در گفتار طرف مقابل ببِیند. باِید به طرف مقابل به چشم شرِیک و ِیاور نگاه کند، نه دشمن و رقِیب. بنابراِین وقتِی شرِیک او حق را به او نماِیان کرد، باِید از او تشکر کند. همانطور که اگر کسِی راهِی را به اشتباه رفته و دِیگرِی او را به راه درست، راهنماِیِی مِیکند، از راهنما باِید تشکر کند. حق گمشده مومن است. اگر حق به وسِیله دِیگرِی آشکار گردد، باِید خوشحال باشد و از طرف