غلامان خود! حضرت فرمود: نه، خودم كار مِی‌كنم، مايل هستم خداوند را در حالى ملاقات كنم كه با دست خود كار كرده و با زحمت و تلاش خود رزق و روزِی را به دست آورده باشم. سپس فرمود: حتى امِیرمؤمنان على ٧ هم خود را براى طلب حلال به زحمت مى‌انداخت. [١]

١٣. کار و تلاش حتِّی در حال بِی‌نِیازِی و ثروت

معلى‌بن‌خنيس، شاگرد برجسته امام صادق ٧ روزى به آن حضرت عرض كرد: حِیف شد، اگر ثروت و املاك بنى‌العباس در اختيار شما مِی‌بود و آنان حق شما را غصب نکرده بودند، همه ما از آن اموال بهره‌مند شده و زندگى مرفّه و خوشى براى ما فراهم مِی‌شد.

امام صادق ٧ فرمود: اِی معلى! هرگز اِینطور نيست كه تو فكر مى‌كنى، به خدا سوگند اگر همه اين اموال در اختيار ما بود باز هم در حال شب زنده‌دارى و تلاش روزانه بودِیم و مال فراوان ما را از کار و تلاش و ساده‌زِیستِی باز نمِی‌داشت. (وَ اللَّهِ أَنْ لَوْ كَانَ ذَاكَ مَا كَانَ إِلَّا سِيَاسَةَ اللَّيْلِ وَ سِيَاحَةَ النَّهَارِ..) [٢]

١٤. دانستم بدون تلاش به جاِیِی نمِی‌رسم

از امام صادق ٧ سؤال شد: زندگِی خود را بر چه امورِی بنا نموده‌اِید؟ حضرت فرمود: زندگِیم را بر چهار ركن اساسى بنا نموده‌ام:

اول: دانستم آنچه كه روزى من است، به من خواهد رسيد و نصيب ديگرى نمى‌گردد. پس اطمِینان حاصل کردم.«غصه روزِیم را نخوردم.»

دوم: دانستم غير از من كسى کارهاِی من را انجام نمِی‌دهد پس در پِیشبرد کارهاِی دنِیوِی و اخروِی خود تلاش نمودم. (عَلِمتُ اَنَّ عَملِی لا ِیَعمَلُهُ غِیرِی، فَاجتَهَدتُ)[٣]

سوم: دانستم عاقبت من مرگ است و بِی‌خبر من را در مِی‌ِیابد، پس آماده مرگ شدم.

چهارم: دانستم خدا در همه احوال آگاه است پس حِیاء کردم و مواظب اعمالم بودم.[٤]

[١] تتمة المنتهِی، ص: ٢٦٢.

[٢] الكافي- طبع دار الکتب الاسلامية، الشيخ الكليني، ج ١ ص: ٤١٠، بحار الانوار، ج ۷۵، ص: ۲۲۸.

[٣] نسخه بدل: (عَلِمْتُ أَنَّ عَلَيَّ أُمُوراً لَايَقُومُ بِأَدَائِهَا غَيْرِي فَاشْتَغَلْتُ بِهَا)

[٤] مستدرک الوسائل، محدث نورِی، قم، مؤسسة آل‌البِیت، ج ١٢، ص: ١٧٢، ح ١٥.