را درک مِی‌کند.[١] در فتنه‌ها و فضاهاِی غبار آلود که امر بر عموم مردم مشتبه شده و شناخت حق از باطل قدرِی سخت است فرد بصِیر دچار تردِید و اشتباه نمِی‌شود. بصِیرت، در واقع همان ادراک باطنى است که انسان بواسطه آن قدرت تشخِیص نِیک و بد، خِیر و شر و حق و باطل را پِیدا مِی‌کند. اِین شعور و ادراک به‌صورت فطرِی در نهاد همه انسان‌ها وجود دارد و به تدرِیج، شکوفا مِی‌شود در قرآن کرِیم مِی‌خوانِیم: (وَ نَفْس وَ ما سَوَّاها فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها)[٢]

نور بصِیرت بواسطه گناهان ِیا دلبستگِی به دنِیا، خاموش ِیا کمرنگ مِی‌شود چنان‌که امِیرمؤمنان علِی ٧ فرمود: (لِحُبِّ الدُّنِیَا صَمَتَ الْاَسْمَاعُ عَنْ سَمَاعِ الْحِکْمَةِ وَ عَمِِیَتِ الْقُلُوبُ عَنْ نُورِ الْبَصِِیرَةِ) [٣]با دوستِی دنِیا، گوش‌ها از شنِیدن حکمت کر و دِیده‌ها از نور بِینش خاموش گردد و نِیز فرمود: نگاه اهل بصِیرت فراتر از دنِیاست ولِی نگاه کوردلانِ سطحِی‌نگر، تنها متوجه دنِیاست. از اِین رو اهل بصِیرت از دنِیا براِی آخرت توشه برمِی‌گِیرند و اهتمام کوردلان تنها تحصِیل دنِیا است.[٤] در عبارت دِیگرِی فرمود: بصِیر کسِی است که چون بشنود بِیندِیشد و چون نظر کند عبرت بگِیرد و از عبرت‌ها بهره‌مند گردد. (إنَّمَا البَصِیرُ مَن سَمِعَ فَتَفَکرَ وَ نَظَرَ فَأَبصَرَ وَ انتَفَعَ بِالعِبَرِ)[٥]

١. دور اندِیشِی و عاقبت‌نگرِی نشانه فرد بصِیر

حضرت شِیث ٧ از فرزندان صالحِ حضرت آدم ٧ و وصِی بعد از او بود. روزِی حضرت آدم به‌صورت خصوصِی و به دور از فرزندان دِیگرش شِیث را ملاقات کرد و او را به پنج چِیز، وصِیت نمود: ِیکِی از وصاِیاِی آن حضرت اِین بود که فرمود: هرگاه اراده کردِی کارِی را انجام دهِی قبل از آن کار به عواقب آن کاملاً بِیاندِیش. سپس در مقام استدلال فرمود: اگر من هنگامِی که نزدِیک به درخت ممنوعه شده بودم، عواقب کار خود را در نظر گرفته و خوب مِی‌اندِیشِیدم به اِین همه مصِیبت و گرفتارِی مبتلا نمِی‌شدم. (إِذَا عَزَمْتُمْ عَلَى أَمْر فَانْظُرُوا إِلَى عَوَاقِبِهِ...) اِین وصِیت من را خود عمل کن و به فرزندانت هم برسان.[٦]

[١] فرهنگ قرآن، هاشمِی رفسنجانِی، اکبر‌، ج‌۶، ص: ۲۶۳.

[٢] سوره شمس، آِیه ٧.

[٣] غررالحکم، آمدِی، عبدالواحد، ص: ۵۹۹، ح ۷۲۷۴.

[٤] نهج البلاغة، چاپ صبحِی صالح، ج۱، ص: ١٩١.

[٥] نهج البلاغه، خطبه ۱۵۳.

[٦] مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، ج‌١١، ص: ٣٠٧‌.

