شرح كوتاه: ادب در اصطلاح عبارت است از هِیئت و غالب پسنديده‌اِی که سزاوار است اعمال و رفتار و گفتار انسان بر طبق آن هِیئت انجام پذِیرد. اگر دعا‌کردن ِیا ديدار دوستان ِیا سفر‌کردن و ِیا غذا خوردن و حتِی دعا‌کردن... بر طبق آداب عرفِی ِیا شرعِی انجام پذِیرد، ادب در آنها رعاِیت شده، در غِیر اِین صورت بر خلاف آداب عرفِی ِیا شرعِی انجام شده است.[١] آداب در ِیک تقسِیم‌بندِی به آداب دِینِی و غِیر دِینِی تقسِیم مِی‌شوند:

آداب دِینِی، ضوابط و مقرّراتِ مستند به دِین هستند که در قرآن و فرماِیشات پِیامبر اکرم ٦ و اوصِیاِی به حق آن حضرت : در قالب واجبات و مستحبات بِیان شده است. مثل سعِی در زودتر سلام‌کردن، جواب سلام را کامل‌تر گفتن، به احترام دِیگران بلند شدن...

شخصِی از امام باقر ٧ پرسِید: آِیا اِین امر صحِیح است که شما براى هر چيزِی آداب و شرايط و مقرّراتى را ذکر نمود‌ه‌اِید؟ حضرت فرمود: آرِی، من مى‌گويم، براى هر کار كوچك و بزرگِی، خداوند حكيم شرايط و حدود و آدابِی را تعِیِین نموده و هر كس از آن تجاوز كند، از حدّ و مرز خداِی بزرگ بيرون رفته و كفران نعمت كرده است.[٢]

آداب غِیر دِینِی، آدابِی هستند که پِیداِیش و رواج آنها رِیشه در وِیژگِی‌هاِی منطقه‌اِی، صنفِی، نژادِی، تارِیخِی و امثال آن دارد. رعاِیت اِین آداب در جامعه، نشانه ادب و شخصِیت فرد به شمار مِی‌آِید و مخالفت با آن در جامعه به عنوان رفتار بِی‌ادبانه تلقِّی مِی‌شود. مثل احترام به والدِین و معلّم.

آداب در ِیک تقسِیم‌بندِی دِیگر به دو دسته مِی‌شوند:

آداب فردِی و اجتماعِی، اگر آداب در ملاحظه با خود فرد لحاظ شود، جزء آداب فردِی محسوب مِی‌شود مانند: آداب خوابِیدن، غذا خوردن، حمام رفتن... ولِی اگر آداب در ملاحظه با دِیگران لحاظ شود از آن به آداب اجتماعِی تعبِیر مِی‌شود، مانند: آداب معاشرت با مردم، آداب مهمانِی، آداب نماز... با توجّه به اِینکه انسان موجود اجتماعِی است و ناگزِیر از ارتباط با مردم است براِی ارتباط نِیکو و مطلوب با دِیگران رعاِیت چنِین آدابِی لازم و ضرورِی است. رعاِیت آن ضمن کسب ارزش و شخصِیت در بِین مردم، موجب بهره‌مندِی از زندگِی

[١] تفسِیر المِیزان، ترجمه محمد باقر موسوِی همدانِی، ج ۶، ص: ۳۶۶ با قدرِی تلخِیص.

[٢] ناسخ التّوارِیخ، ج ٥، ص: ١٠٠.