دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٥٠٣ - نكته

گروهى مى‌گويند: امير شام در آن زمان، كسى را در كمين او گمارد و چون شب هنگام به سوى صحرا بيرون آمد، دو تير به سوى او پرتاب كرد و وى را كشت؛ زيرا از اطاعت خليفه سر باز زده بود و برخى از متأخّران، در اين باره چنين سروده‌اند:

مى‌گويند جنّيان قلب سعد را شكافتند.

هان كه گاهى فرمانت را با نيرنگ، كامل مى‌كنى!

و گناه سعد، اين نبود كه ايستاده بول كرد؛

بلكه سعد، با ابو بكر بيعت نكرد.

و برخى جان‌ها بر از دست رفتن زندگى شكيبايند؛

امّا بر از دست دادن فرمان‌روايى، نه.

٩٥١. شرح نهج البلاغة: شيطانِ طاق‌[١] به كسى كه پرسيده بود «چه چيزى على ٧ را از اين كه با ابو بكر درباره خلافت درگير شود، باز داشت؟»، گفت: اى پسر برادرم! ترسيد كه جنّيان، او را بكشند.

من (ابن ابى الحديد) اعتقاد ندارم كه جنّيان، سعد را كشته باشند و اين شعر از آنان باشد. شك ندارم كه آدميان، او را كشتند و اين شعر هم شعر آدميان است؛ امّا برايم ثابت نشد كه ابو بكر به خالد، [چنين‌] فرمان داده است و بعيد نمى‌دانم كه خالد، خودسرانه اين كار را كرده باشد تا بدين وسيله ابو بكر را خشنود سازد و ساحت ابو بكر، از اين، دور است. پس، گناهش بر گردن خالد است و ابو بكر، از اين گناه، مبرّاست و اين گونه كارها از خالد، بعيد نيست.

نكته‌

برخى متون تاريخى به اين سو رفته‌اند كه مرگ سعد بن عباده را مرگى طبيعى نشان دهند و حتّى گفته‌اند كه سعد، از جمله كسانى بوده است كه در آغاز، با ابو بكر

[١] منظور، مؤمنِ طاق يا همان محمّد بن على بن نعمان احول است.( م)