«بگو خدايا، تو مالك و فرمانروا هستى، فرمانروايى را به هر كس بخواهى مى دهى، و از هر كس بخواهى باز مى ستانى، تو هر كس را بخواهى ذليل و هر كس را بخواهى عزيز مى گردانى، خير و بركت در دست تو است تو بر همه چيز قادر و توانا هستى».[٢]

وحى الهى به اين مقدار اكتفا نكرد بلكه گذشته بر تقويت روحيه ها به وسيله همين آيه، با آيه ديگر پرده از چهره كريه حزب نفاق برداشت و آيه ياد شده در زير فرود آمد و عقيده درونى منافقان را آشكار ساخت آنجا كه مى فرمايد:

(وَإِذْيَقُولُ الْمُنافِقُونَ وَالَّذِينَ فى قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ ما وَعَدَنا اللّهُ وَرَسُولُهُ إِلاّ غُرُوراً) .[٣]

«آنگاه كه منافقان و كسانى كه در دل هاى آنان بيمارى است مى گويند خدا و رسول او ما را فريب داده اند».

نگهبانى خندق

اگر كندن آن خندق عظيم در مدت شش روز با صعوبت و سختى همراه بود، حفاظت و نگهبانى آن كه مبادا دشمن از آن عبور كند مشكل تر و سخت تر بود، زيرا پيوسته سپاه شرك، قصد عبور از آنجا را داشت و مسلمانان به وسيله تير و سنگ از عبور آنان جلوگيرى كرده و قريب يك ماه، شب و روز

[١] آل عمران/٢٦.
[٢] تاريخ الخميس:١/٤٨٣ـ ٤٨٤.
[٣] احزاب/١٢.