درست است كه خداوند اين نوع هدايت را در گرو مشيت خود قرار داده است ولى مشيت خدا، بى ملاك و بى جهت نيست و ملاك آن، وجود لياقت و شايستگى در بنده است كه از آن در آيات ياد شده به «اناب» و «ينيب» تعبير شده و تحصيل چنين ملاك بر همگان آسان است.

براى اين كه موضوع (هدايت دوم از آن كسانى است كه از هدايت نخست بهره گرفته باشد) روشن تر گردد، مثالى مى آوريم:

فرض كنيد عده اى بر سر چهار راهى ايستاده اند و سراغ محلى را مى گيرند شخصى آنان را به يكى از خيابانها راهنمايى مى كند و مى گويد: اگر به آنجا رسيدى، از فروشگاهى بپرسيد شما را به آن محل هدايت مى نمايد. گروهى از آنان مى پذيرند و در همان مسير راه مى افتند، اين گروه وقتى به آن خيابان مى رسند، به وسيله فرشتگان راهنمايى مى شوند و به مقصد مى رسند ولى كسانى كه همان جا مى مانند يا در راه ديگر گام مى نهند و منحرف مى گردند و لحظه به لحظه از راه اصلى و مقصد دور مى شوند، ديگر زمينه اى براى راهنمايى بعدى آنان باقى نمى ماند.

خدا نيز نخست همگان را طبق مفاد آيه هاى زير هدايت فرموده است:

(إِنّا هَدَيْناهُ السَّبيلَ...) .[١]

(وَهَدَيْناهُ النَّجدَيْنِ) .[٢]

سپس مشيت او بر اين قرار گرفته است كه راه يافتگان و پويندگان را بار

[١] انسان/٣.
[٢] بلد/١٠.