در مجموع اين بحث فقط به يك عامل رشد به نام بهره گيرى از دستگاه تفكر وبه كار انداختن انديشه و در نتيجه آشنايى با لسان خلقت و راز آفرينش اشاره شد و موضوع پيروى هاى نسنجيده، ويا شرق وغرب گرايى يا شخصيت زدگى، همه و همه ازموانع و خنثى كننده اين عامل رشد انسان مى باشند البته عوامل رشد منحصر به آنچه كه در اين بحث آمده نيست، ولى در ميان ديگر عوامل، به يك عامل ديگر به نام «تربيت» اشاره مى كنيم.

شكوفايى كمال در سايه تربيت

اگر به كار بستن عقل و خرد، و دورى از موانع فروغ عقل، مايه شكوفايى شايستگيهاى درونى مى گردد، تربيت مربى دومين عامل شكوفايى كمالات است كه در قرآن به آن عنايت بس بليغى مبذول شده، ونخستين وظيفه پيامبران عموماً و پيامبر اسلام خصوصاً معرفى گرديده است آنجا كه مى فرمايد:

(وَيُزَكّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَالْحِكْمَةَ) .[١]

«آنان را پرورش مى دهد و كتاب وحكمت مى آموزد».

سخن پيرامون اين عامل بسيار گسترده است و درباره آن كتابها و رساله ها نوشته شده و در علوم انسانى جاى بس بلندى دارد،ولى ما در ميان اين مباحث بيشتر به آنچه كه مربوط به شكوفايى كمالات درونى است اشاره مى كنيم، و ديگر مباحث آن را، به افراد متخصص واگذار مى نماييم و در ميان همه مباحث، سه بحث ياد شده براى ما مطرح است:

[١] جمعه/٢.