منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٢٣٧

٢. قرآن و تحولات مبدأ نخست.

٣. قرآن و مرحله تعلق روح.

و به ديگر سخن: قرآن براى انسان نخست سه مرحله از خلقت قائل است .

مرحله مبدأ از قبيل «گل، گل چسبنده، گل تيره رنگ، چكيده گل، گل خشكيده مانند سفال».

مرحله «تصوير» و «تسويه» و صورت بندى بر روى آن هيكل گلى كه از آن در آيات به لفظ «تصوير» ويا «تسويه» تعبير آورده شده است.

مرحله تعلق روح، و اين كه به صورت موجودى متحرك و حساس درآمد.

ما مجموع آيات هر سه بخش را در اين بحث مطرح مى كنيم و به تشريح آيه و يا آياتى را كه تصور شده است گواه بر تكامل تدريجى خلقت انسان و اين كه وى تكامل يافته از ديگر موجودات زنده است، مى پردازيم اينك تشريح مبدأ خلقت انسان.

١. مبدأ آفرينش انسان چيست؟

مقصود از مبدأ آفرينش، ماده نخستين است كه خلقت انسان به آن منتهى مى گردد، به گونه اى كه اگر مراحل بعدى خلقت را يكى پس از ديگرى پشت سر بگذاريم، سرانجام به اين ماده مى رسيم، البته ماده نخست مى تواند، حالات مختلف داشته باشد، و برخى از آن، بر برخى ديگر مقدم و ريشه دومى شمرده شود ولى از آنجا كه اين حالات، مايه پيدايش انواع مختلف