پاسخ آن اين است كه آيات ديگر كه در اين زمينه وارد شده است گواهى مى دهند كه سجده بر آدم به اين عنوان صورت گرفت كه او نماينده تمام انسان ها است وسجده بر او، در حقيقت سجده بر تمام آدمها بوده است چنان كه مى فرمايد:

(وَلَقَدْخَلَقْناكُمْ ثُمَّ صَوَّرْناكُمْ ثُمَّ قُلْنا لِلْمَلائِكَة اسْجُدُوا لآدَمَ فَسَجَدُوا إِلاّ إِبليسَ لَمْ يَكُنْ مِنَ السّاجِدينَ).[١]

«شماها را آفريديم آنگاه صورت گرى كرديم، سپس به فرشتگان گفتيم كه بر آدم سجده كنند همگان سجده كردند جز شيطان كه از سجده كنندگان نبود».

آغاز آيه به روشنى مى رساند كه خدا نخست همه آدميزادها را آفريده وصورتگرى كرده، سپس به فرشتگان فرمان داد كه بر آدم سجده كنند، در صورتى كه در آن روز از خلقت و تصوير فرزندان آدم كوچكترين اثرى نبود ولى از آنجا كه آدم نمونه و نماينده تمام انسان ها بود توگويى خلقت و تصوير او آفرينش و تصوير تمام انسان ها بوده است از اين جهت مى گويد همه شما را آفريديم وصورتگرى كرديم در اين صورت بايد گفت: سجده بر او، سجده بر تمام فرزندان اونيز بوده است.

و به ديگر سخن: اگر قرآن خلقت و تصوير او را خلقت و تصوير تمام افراد بشر تلقى مى كند و مى گويد:(وَلَقَدْ خَلَقْناكُمْ ثُمَّ صَوَّرْناكُمْ) طبعاً سجده بر او را نيز چنين تفسير مى نمايد.

نمونه بودن و نمايندگى آدم نه تنها موجب اين شد كه آفرينش و

[١] اعراف/١١.