حالى كه قرآن هر موقع درباره راست و دروغ سخن مى گويد، مسأله را از دريچه حقيقت داشتن و يا فاقد حقيقت بودن مى نگرد. مثلاً در داستان مباهله پيامبر با سران نجران چنين آمده است:

(...ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللّهِ عَلَى الْكاذِبِينَ) .[١]

«آنگاه همديگر را نفرين كنيم ولعنت خدا را بر افراد دروغگو قرار دهيم».

در جريان سرگذشت مردم «نجران» صحت گفتار طرفين مطرح است و اين كه آيا گفتار پيامبر حق و عين حقيقت است و يا گفتار سران نجران كه براى حضرت مسيح مقامى مانند الوهيت معتقد بودند، واقعيت دارد؟ و هرگز مسأله دورويى و اين كه يكى از طرفين يا هر دو به گفته خود معتقد نيست. مطرح نمى باشد و همچنين است ديگر مواردى كه در قرآن لفظ «كذب» در آنها به كار رفته است.

تا اين جا تفاوت «نفاق» و«دروغ» روشن شد، اكنون به گونه اى به توضيح مطلب ديگرى كه تفاوت «تقيه» با «نفاق» باشد و خود نيز حائز اهميت است، مى پردازيم.

تقيه با نفاق فرق جوهرى دارد

در اين جا سؤال ديگرى مطرح است و آن فرق «تقيه» با «نفاق» است و اين كه اين دو با هم چه تفاوتى دارند، زيرا ظاهر كار يك فرد «تقيه گر» مانند فرد «منافق» با درون او مخالف مى باشد. بنابراين آيا صحيح است كه بگوييم كه «تقيه» از شاخه هاى «نفاق» است؟ چيزى كه هست دومى حرام، و اوّلى جايز و

[١] آل عمران/٦١.