قرآن در تشريح ويژگيهاى منافقان، دو مثل مطرح كرده، كه بازگو كننده حالات روحى و روانى منافقان است، اينك ما هر دو مثل را يادآور شده ونكات هر دو را بازگو مى كنيم:

شكى نيست كه بيمارى «نفاق» بدترين بيمارى ها و كانون انواع پليدى ها و ذمايم اخلاقى است، در ميان آثار روانى نفاق، «حيرت» و «سرگردانى» بيش از صفات ديگر، چشم گيرتر است و پيوسته خود را از لابه لاى افعال و حركات آنها نشان مى دهد زيرا از آنجا كه منافق دورو و دوچهره است و پيوسته مى خواهد كسى از درون او آگاه نگردد، به خاطر تضاد درون با برون پيوسته، «حيرت» و «سرگردانى» آنگاه «اضطراب» و «دلهره» سراسر زندگى او را فرا مى گيرد و قرآن در دو مثل روى اين دو صفت كه دومى زاييده اولى است، تأكيد مى كند و مى فرمايد:

مثل نخست

(مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِى اسْتَوقَدَ ناراً فَلَمّا أَضاءَتْ ما حَولَهُ ذَهَبَ اللّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فى ظُلُمات لا يُبْصِرُونَ) .[١]

«منافق، همان كسى است كه (در بيابان تاريك) آتشى برافروخته، هنگامى آتش اطراف او را روشن ساخت، خداوند (طوفانى مى فرستد) و آن را خاموش مى كند و در تاريكى وحشتناكى كه چشمان آنان چيزى را نمى بيند آنها را رها مى سازد».

فرض كنيد: ظلمت و تاريكى شب، محيط زندگى كسى را در بيابانى كه مملو از درنده وگزنده است فرا گيرد، و آن شخص براى ديدن اطراف خود،

[١] بقره/١٧.