محيط تاريكى با زدن كليد برق روشن مى گردد، روشنايى لامپ به خاطر جريان الكتريسيته اى است كه در كابل ها جريان دارد، و آن را از دستگاه مولد برق، دريافت مى كند نياز لامپ به جريان برق، نياز آنى نيست، بلكه نياز مستمر و مداوم است و اگر يك لحظه ارتباط گسسته گردد، محيط را تاريكى مطلق فرا مى گيرد.

همچنين است نياز جهان و انسان و تمام پديده هاى طبيعى نسبت به خدا كه مبدأ هستى و خالق جهان و نيروهاى آن است.

٢. نظام امكانى، نظام علت ومعلول است

در حالى كه جهان و انسان يك نظام امكانى است و از هر جهت به مبدأ آفرينش وابسته مى باشد و كوچك ترين استقلالى در ذات او وجود ندارد ـ مع الوصف ـ در دل اين نظام، وجود، داراى مراتب و درجاتى است كه برخى علت و برخى ديگر معلول است و مجموع نظام در عين وابستگى به «علة العلل» خود نظام سبب و مسبب است. و هرگز آنچنان نيست كه اثر هر پديده اى، اثر مستقيم فعل خدا بوده و خدا جانشين تمام علل و اسباب گردد.

اعتقاد به نظام علت و معلول درباره طبيعت، و اصرار بر نقش دارى هر پديده مادى نسبت به اثر خود، به معنى نفى «توحيد در خالقيت» و يا «شرك در خالقيت» نيست بلكه مكمل چنين «توحيد» مى باشد، زيرا اين نظام با كليه علل و معاليلى كه در دل آن نهفته است وابسته به مبدأ بوده و از مشيت و اراده نافذ او برخاسته است و اراده او بر اين تعلق گرفته است كه هر پديده اى مادى از علت ويژه خود صادر گردد.

امام صادق (عليه السلام)در اين مورد، جمله اى دارد بس زيبا و ارزنده آنجا كه