تأثير ضلع سوم يعنى فرهنگ ويا به عبارت جامع تر، «روابط اجتماعى و اقتصادى و فرهنگى» جاى انكار نيست زيرا هر كدام از اينها فقط گرايش ها و انگيزه هايى پديد مى آورند ولى اين خود انسان است كه با كمال اختيار خود را بر مقتضاى اين عوامل منطبق مى كند و يا به نحوى مى تواند، رنج و زحمت را بر خود هموار سازد و بر ضد آنها بشورد و گاهى جامعه را از قيد اين عوامل برهاند

فشرده سخن اين كه هيچ انديشمندى در تأثير اين عوامل در تن و جسم و روح وروان انسان شكى ندارد چيزى كه هست بايد ديد پايه تأثير اينها تا چه حد است آيا حوزه مساعد، بر انتخاب انسان مى آفريند، يا عنان اختيار را از كف مى ربايد، وجدان انسان بيدار و تجربه و آزمون، وتاريخ ملت ها، نظريه نخست را تثبيت مى كنند وبس.

پديد آمدن اختلاف و پيدايش جهش و بروز نوسان، در ميان برخى از ملت هايى كه در شرايط مساوى زندگى مى كنند، نشانه تأثير غير قطعى و حوزه مساعد آفرينى اين نوع عوامل است، ونشان مى دهد كه اين عوامل، فقط حوزه مساعد براى گزينش پديد مى آورند، در حالى كه ممكن است ملتى بر خلاف مقتضاى اين عوامل قيام كند، و سرنوشت خود را به دست گيرد، و خود عوامل اجتماعى را، دگرگون سازد.

تا اين جا پايه تأثير اضلاع مثلث شخصيت روشن گرديد.