منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٣٩٣
توأم و همراه است و هر فاعلى كه سهمى از وجود و هستى دارد، پديد آرنده اثر ويژه خود مى باشد.[١]
همچنان كه به تأثير علل طبيعى در پديده ها در آيات مختلفى تصريح كرده و مى فرمايد:
(وَأَنْزَلَ مِنَ السَّماءِماءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَراتِ رِزْقاً لَكُمْ) .[٢]
«از آسمان آب فرود آورديم و به سبب آن ميوه هايى را پرورش داديم كه روزى شما باشد».
با توجه به اين اصل فلسفى و تصريح قرآن يك چنين برداشت از «توحيد در خالقيت» صد در صد غلط و نااستوار است.
بلكه مقصود از آن اين است كه در جهان خلقت، يك فاعل مستقل، و يك آفريدگار اصيل بيش نداريم وخالقيت و آفريدگارى ديگر خالق ها و فاعل ها همه و همه در پرتو قدرت و توان او و در سايه فيض بى پايان او صورت مى گيرد.
«توحيد در خالقيت» مفادى جز شناخت نحوه كار علل طبيعى ووابستگى نظامات و اسباب و مسببات جهان خلقت، به خداى جهان، چيز ديگرى نيست و اين كه كار اين علل از نظر وجود و تأثير، وابسته به قدرت و اراده او مى باشد.
[١] با توجه به اصل تشكيك در مراتب وجود ووحدت حقيقت آن، اين مطلب كاملاً روشن مى گردد، زيرا با حفظ «وحدت حقيقت وجود» نمى توان گفت كه يك مرتبه از آن كه همان مرتبه عالى است مبدأ اثر است ولى ديگر مراتب آن، فاقد هر نوع فاعليت و تأثير مى باشد. و از اين اصل مسايل زيادى در باب معارف استنتاج مى شود.
[٢] بقره/٢٢.